Түркістан облысы соңғы жылдары еліміздегі инвестициялық белсенділігі жоғары өңірлердің біріне айналып келеді. Облыс әкімі Нұралхан Көшеров төрағалығымен өткен Инвестициялық штаб отырысында ұсынылған мәліметтер өңірдің экономикалық даму қарқынының жоғары екенін көрсетті. Алайда бүгінгі басты сұрақ – инвестиция көлемінің артуы өңір экономикасының сапалы трансформациясына алып келе ме?
Соңғы жылдары Түркістан облысында инвестиция тарту жұмыстары жүйелі түрде жүргізіліп келеді. 2025 жылы өңір экономикасына 1,7 трлн теңге инвестиция тартылып, өсім 121,6 пайызды құраған. Ал 2026 жылдың алғашқы төрт айының қорытындысы бойынша экономикалық өсім 125,2 пайызға жетіп, облыс республикада бірінші орынға шыққан.
Бұл көрсеткіштер Түркістанның инвестициялық тартымдылығы артып келе жатқанын аңғартады. Бірақ сарапшылар экономикалық өсімнің тұрақтылығы инвестиция көлемімен ғана емес, оның құрылымы мен ұзақмерзімді тиімділігімен өлшенетінін айтады.
Инвестицияның жаңа бағыты – өндіріс
Инвестициялық штаб отырысында таныстырылған жобаларға қарағанда, Түркістан облысы енді тек аграрлық аймақ ретінде емес, өндірістік-индустриялық орталық ретінде қалыптасуға ұмтылып отыр.
Мәселен, Түркістан қаласындағы арнайы экономикалық аймақта ПВХ құбырларына арналған арматура, тамшылатып суару жүйелері мен өндірістік жабдықтар шығаратын кәсіпорындар ашу жоспарланған. Бұл жобалардың ерекшелігі – олардың агроөнеркәсіптік секторды технологиялық тұрғыдан қамтамасыз етуге бағытталуы.
Ал Сауран ауданындағы «TURAN» арнайы экономикалық аймағында ұсынылған жобалар өңір экономикасының құрылымдық өзгеріске бет алғанын көрсетеді. Атап айтқанда:
- ауыл шаруашылығы техникасын құрастыру;
- карбамид тыңайтқыштарын өндіру;
- мақта майын өңдеу;
- биомассаны терең өңдеу және көміртегін байланыстыру жобалары.
Бұл бастамалар Түркістанда тек шикізат өндіру емес, қосылған құны жоғары өндірістерді дамытуға басымдық беріліп жатқанын байқатады.
Арнайы экономикалық аймақтар: нақты нәтиже бере ала ма?
Қазіргі таңда өңірдегі негізгі үміт арнайы экономикалық аймақтарға артылып отыр. Себебі мұндай алаңдар инвесторларға инфрақұрылымдық және салықтық жеңілдіктер беру арқылы өндіріс ашуға қолайлы жағдай жасайды.
Алайда Қазақстандағы арнайы экономикалық аймақтардың тиімділігіне қатысты пікір әртүрлі. Кейбір аймақтарда нақты өндіріс қалыптасса, енді бірінде жарияланған жобалардың толық іске аспауы байқалады.
Сондықтан Түркістан үшін негізгі мәселе – меморандумдар саны емес, нақты жұмыс істейтін кәсіпорындардың көбеюі. Әсіресе өндірістердің экспорттық әлеуеті, технологиялық деңгейі және жергілікті кадрларды жұмыспен қамту мүмкіндігі басты назарда болуы тиіс.
Ауыл шаруашылығынан индустрияға қарай
Түркістан облысының экономикасы дәстүрлі түрде ауыл шаруашылығына тәуелді. Бірақ қазіргі инвестициялық саясат өңірдің экономикалық моделін әртараптандыруға бағытталғанын көрсетеді.
Мысалы, трансформаторларға арналған бөлшектер өндіретін «Yassy Energy» жобасы өңірде электротехникалық өндірістің қалыптасуына жол ашуы мүмкін. Ал биомассаны өңдеу және көміртегін байланыстыру жобалары «жасыл экономика» бағытындағы алғашқы қадамдардың бірі ретінде бағалануда.
Бұл – өте маңызды өзгеріс. Өйткені қазіргі жаһандық экономикада шикізаттық модель ұзақмерзімді тұрақты өсімге кепіл бола алмайды. Сондықтан өңірлердің бәсекеге қабілеттілігі өндіріс, технология және инновация деңгейімен өлшенеді.
Жұмыс орындары және әлеуметтік әсер
2025 жылы іске қосылған 58 инвестициялық жоба нәтижесінде 8 мыңнан астам жаңа жұмыс орны ашылған. Ал 2026–2029 жылдарға арналған 122 жобалық пул аясында тағы 18 мыңға жуық жұмыс орнын құру жоспарланып отыр.
Бұл – халық саны қарқынды өсіп жатқан Түркістан облысы үшін аса маңызды мәселе. Себебі демографиялық өсім еңбек нарығына түсетін қысымды күшейтіп келеді.
Дегенмен сарапшылар жұмыс орындарының саны ғана емес, сапасы да маңызды екенін айтады. Яғни:
- жалақы деңгейі;
- тұрақты жұмыспен қамту;
- кәсіби даярлық;
- технологиялық біліктілік.
Егер жаңа өндірістер жоғары білікті мамандар даярлауға мүмкіндік берсе, бұл өңірдегі адами капиталдың сапасын арттыруға ықпал етеді.
Инвестиция және инфрақұрылым мәселесі
Инвесторлар үшін басты мәселенің бірі – инфрақұрылым. Штаб отырысында жобаларды жермен және инженерлік желілермен қамтамасыз ету мәселесінің арнайы талқылануы да осыны көрсетеді.
Көп жағдайда инвестициялық жобалардың баяу жүруіне:
- электр қуатының тапшылығы;
- жол инфрақұрылымы;
- су және газ жүйелері;
- бюрократиялық рәсімдер әсер етеді.
Сондықтан Түркістан облысының инвестициялық табысы тек қаржы тартумен емес, инвесторларға жасалатын нақты жағдаймен бағаланады.
Ұзақмерзімді мақсат: жаңа өңірлік экономика қалыптастыру
Облыс әкімдігі алдағы бес жылда жалпы өңірлік өнім көлемін 2,7 есеге, ал өзіндік кірістерді 2,3 есеге арттыруды жоспарлап отыр. Бұл – өте ауқымды мақсат.
Алайда мұндай көрсеткіштерге жету үшін инвестициялық саясат тек құрылыс пен өндіріс ашумен шектелмеуі тиіс. Ең бастысы – өңірде тұрақты экономикалық экожүйе қалыптастыру.
Ол үшін:
- технологиялық өндірістерді көбейту;
- экспортқа бағытталған кәсіпорындарды дамыту;
- шағын және орта бизнесті өндірістік тізбекке қосу;
- кадр даярлау жүйесін күшейту қажет.
Түркістан облысында жүргізіліп жатқан инвестициялық саясат өңір экономикасын жаңа деңгейге шығаруға бағытталған. Қазіргі бастамалардан аграрлық аймақтан индустриялық-логистикалық және өндірістік орталыққа айналу стратегиясының белгілері байқалады.
Бірақ инвестиция көлемінің артуы автоматты түрде экономикалық сапалы өсімге кепіл бола алмайды. Негізгі нәтиже – нақты өндіріс, тұрақты жұмыс орындары, технологиялық жаңғыру және халықтың әл-ауқатының артуы арқылы өлшенеді.
Егер жарияланған жобалар толық іске асып, өңірде өндірістік инфрақұрылым мен адами капитал қатар дамыса, Түркістан алдағы жылдары Қазақстанның жаңа экономикалық драйверлерінің біріне айналуы мүмкін.