Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес, мемлекеттік тіл – қазақ тілі. Мемлекеттік тілдің қоғамның барлық салаларында, соның ішінде сот төрелігін жүзеге асыру барысында кеңінен қолданылуы – мемлекеттік тіл саясатының маңызды бағыттарының бірі.
Сот жүйесі – азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды қамтамасыз ететін мемлекеттік биліктің маңызды институттарының бірі. Осыған байланысты сот ісін жүргізуде мемлекеттік тілдің қолданылу деңгейін арттырудың маңызы ерекше.
Сот ісін жүргізуде мемлекеттік тілдің маңызы:
Сот ісін жүргізуде мемлекеттік тілді қолдану – заң талаптарын сақтау ғана емес, сонымен қатар азаматтардың сот төрелігіне қолжетімділігін қамтамасыз етудің маңызды шарты.Азаматтардың өз ойын, талап-тілегін және құқықтық ұстанымын ана тілінде еркін жеткізе алуы сот процесіне қатысушылардың құқықтарын толық жүзеге асыруына мүмкіндік береді. Сот құжаттарының мемлекеттік тілде сапалы дайындалуы да сот төрелігінің ашықтығы мен түсініктілігін арттырады. Мемлекеттік тілде жүргізілетін сот процестері қазақ тілінің құқықтық саладағы қолданыс аясын кеңейтіп, оның кәсіби және құқықтық тіл ретінде дамуына ықпал етеді. Қазіргі уақытта сот ісін жүргізуде мемлекеттік тілді қолдану деңгейін арттыру бағытында бірқатар жұмыстар атқарылып келеді. Дегенмен, бұл салада шешімін қажет ететін мәселелер де бар.
Атап айтқанда:
Мемлекет саясатында жауапты мекеме басшылыры тілге деген бақылауды ешқашан да босаңсытпауы тиіс. Сот жүйесінде мемлекеттік тілдің қолданылу аясын кеңейту- тілге жанашыр, азаматтарға тікелей байланысты екенін жадымызға сақтау керек. Тіл- қатынастың кілті, ынтымақтастықтың бастауы, ырыс-берекенің алды.
Бұл мәселелерді шешу тек сот қызметкерлерінің емес, сот жүйесіне қатысатын барлық тұлғалардың ортақ міндеті болып табылады.Мемлекеттік тілдің қолданылу деңгейін арттыру жолдары:
Біріншіден, сот қызметкерлерінің мемлекеттік тілде кәсіби сөйлеу және жазу қабілетін жүйелі түрде жетілдіру қажет. Осы мақсатта семинарлар, практикалық сабақтар, тілдік курстар және құқықтық терминология бойынша оқыту жұмыстарын тұрақты өткізу тиімді.
Екіншіден, сот құжаттарын мемлекеттік тілде сапалы әзірлеуге ерекше көңіл бөлген жөн. Сот актілері, хаттамалар, хабарламалар және басқа да процессуалдық құжаттар заң талаптарына сәйкес сауатты әрі түсінікті тілде жазылуы тиіс. Үшіншіден, құқықтық терминдердің қазақ тіліндегі қолданысын біріздендіру маңызды. Терминдердің дұрыс қолданылуы сот құжаттарының мазмұнын нақты жеткізуге және құқықтық мәтіндердің түсініктілігін арттыруға мүмкіндік береді. Төртіншіден, сот процесіне қатысушыларға мемлекеттік тілде қызмет көрсету сапасын арттыру қажет. Азаматтардың қазақ тілінде өтініш беруіне, түсініктеме жасауына және өз құқықтарын жүзеге асыруына қолайлы жағдай жасалуы тиіс. Сонымен қатар сот жүйесінде мемлекеттік тілдің қолданылуын насихаттау мақсатында түрлі семинарлар, дөңгелек үстелдер, байқаулар және тәжірибе алмасу іс-шараларын ұйымдастырудың маңызы зор.
Мемлекеттік тілдің сот жүйесінде кеңінен қолданылуы ең алдымен әрбір қызметкердің тілге деген жауапкершілігі мен кәсіби ұстанымына байланысты. Сондықтан мемлекеттік тілді күнделікті қызмет барысында тұрақты әрі сапалы қолдану, құқықтық терминологияны дұрыс пайдалану және құжаттарды сауатты әзірлеу – сот қызметкерлерінің маңызды міндеттерінің бірі. Мемлекеттік тілдің сот ісін жүргізуде толыққанды қолданылуы үшін жүйелі жұмыс, кәсіби біліктілікті арттыру және оң тәжірибені кеңінен тарату қажет. Бұл бағыттағы жұмыстардың нәтижесінде қазақ тілінің сот жүйесіндегі қолданыс аясы кеңейіп, оның құқықтық саладағы беделі мен маңызы одан әрі арта түседі.
Маңғыстау облысының
кәмелетке толмағандардың
істері жөніндегі мамандандырылған
ауданаралық сотының
бас маман- сот отырысының
хатшысы М.Ерназарова
