Тіл – ұлттың рухани қазынасы, халықтың тарихи жады мен мәдениетінің айнасы. Әрбір халықтың болмысын, дүниетанымын, салт-дәстүрін, ғасырлар бойы қалыптасқан құндылықтарын сақтап, келер ұрпаққа жеткізетін негізгі құрал – ана тілі.
Қазақстан Республикасы үшін мемлекеттік тіл мәселесі – тек тіл саласына қатысты мәселе емес. Ол мемлекеттіліктің, ұлттық бірегейліктің, қоғамдық келісім мен ел болашағының маңызды құрамдас бөлігі.
Қазақстан Республикасының Конституциясында қазақ тілі мемлекеттік тіл ретінде бекітілген. Бұл – қазақ тілінің еліміздің мемлекеттік басқару жүйесінде, қоғамдық өмірде және азаматтар арасындағы қарым-қатынаста маңызды орын алатынын білдіреді.
Мемлекеттік тіл – мемлекеттіліктің нышаны.
Тәуелсіз мемлекет үшін мемлекеттік тілдің орны ерекше. Өйткені тіл – мемлекеттің ішкі бірлігін нығайтатын маңызды факторлардың бірі.
Қазақ халқы үшін қазақ тілі – ата-бабадан мирас болып қалған баға жетпес рухани мұра. Ғасырлар бойы халқымыз өзінің тарихын, салт-дәстүрін, әдет-ғұрпын, дүниетанымын ана тілі арқылы ұрпақтан ұрпаққа жеткізді.
Тәуелсіздік жылдарында қазақ тілінің мемлекеттік мәртебесін нығайту бағытында көптеген жұмыстар атқарылды. Мемлекеттік органдарда іс жүргізу, білім беру, мәдениет, бұқаралық ақпарат құралдары және қоғамдық өмірдің басқа да салаларында қазақ тілінің қолданылу аясы кеңейіп келеді.
Алайда мемлекеттік тілдің қоғамдағы қолданысын одан әрі арттыру – тек мемлекеттік органдардың ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті.
Тілді құрметтеу – Отанды құрметтеу.
Мемлекеттік тілді білу және оны құрметтеу – Қазақстан азаматының елге деген құрметінің бір көрінісі.
Тілді үйрену бір күнде жүзеге асатын процесс емес. Ол тұрақты ізденісті, тәжірибені және ең бастысы, тілге деген құрметті қажет етеді.
Қазақ тілін үйреніп жүрген азаматтың әрбір қадамы – мемлекеттік тілдің дамуына қосылған үлес. Бір сөз үйрену, қазақша сөйлеуге талпыну, құжаттарды мемлекеттік тілде рәсімдеу, күнделікті қарым-қатынаста қазақ тілін қолдану – барлығы да маңызды.
Мемлекеттік тілдің дамуы тек заң талаптарымен емес, оны қоғам мүшелерінің күнделікті өмірде қолдануымен тікелей байланысты.
Сот жүйесіндегі мемлекеттік тілдің орны.
Мемлекеттік тілдің құқықтық саладағы маңызы айрықша. Себебі сот төрелігі адамның құқықтары мен бостандықтарын қорғаумен тікелей байланысты.
Сот жүйесінде мемлекеттік тілді қолдану – заңдылықты қамтамасыз етудің және азаматтардың құқықтық ақпаратқа қолжетімділігін арттырудың маңызды бағыты.
Сотқа жүгінетін әрбір азамат өзінің құқықтары мен міндеттерін түсінуі тиіс. Сот құжаттарының мазмұны түсінікті әрі қолжетімді болуы – әділ сот төрелігінің маңызды шарттарының бірі.
Осы ретте сот қызметкерлерінің мемлекеттік тілді жетік меңгеруі, кәсіби құқықтық терминдерді дұрыс қолдануы және азаматтармен қазақ тілінде сапалы қарым-қатынас жасауы үлкен мәнге ие.
Мемлекеттік тілде сауатты іс жүргізу – тек тілдік талап емес, сонымен қатар мемлекеттік қызметкердің кәсіби мәдениетінің көрсеткіші.
Қоғамның құқықтық сауаттылығын арттыруда мемлекеттік тілдің рөлі зор. Азамат өзінің құқықтары мен міндеттерін ана тілінде немесе өзі жақсы түсінетін тілде білген кезде құқықтық нормаларды қабылдау және пайдалану мүмкіндігі арта түседі.
Сондықтан заңдар мен нормативтік құқықтық актілердің мемлекеттік тілдегі сапасына, құқықтық терминдердің бірізділігіне және заң мәтіндерінің түсініктілігіне ерекше назар аудару қажет.
Қазақ тіліндегі заң терминологиясының дамуы да мемлекеттік тілдің кәсіби саладағы әлеуетін арттырады. Заң саласында қолданылатын әрбір терминнің мағынасы нақты әрі түсінікті болуы тиіс.
Тіл – қоғамды біріктіретін құндылық
Қазақстан – түрлі этнос өкілдері тұратын ортақ шаңырақ. Сондықтан тіл мәселесіне құрметпен және жауапкершілікпен қарау қажет.
Мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру басқа тілдердің құндылығын төмендетуді білдірмейді. Керісінше, өзге тілдерге құрмет көрсете отырып, қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретіндегі қолданысын кеңейту – қоғамдық келісім мен өзара құрмет қағидаттарына негізделуі тиіс.
Қазақ тілін білу – қоғамның әр мүшесіне ортақ мүмкіндіктер ашатын маңызды құндылық. Мемлекеттік тілді меңгерген адам еліміздің тарихын, мәдениетін және ұлттық дүниетанымын тереңірек түсінуге мүмкіндік алады.
Мемлекеттік тілдің болашағын тек мемлекеттік бағдарламалар немесе заң талаптары айқындамайды. Тілдің тағдыры ең алдымен оны күнделікті өмірде қолданатын адамдарға байланысты.
Мемлекеттік мекемеде қызмет ететін әрбір азамат өз саласында қазақ тілін қолдануға ұмтылса, бұл үлкен нәтижеге алып келеді. Сот қызметкері – сот саласында, дәрігер – медицинада, мұғалім – білім беру саласында, журналист – ақпарат кеңістігінде қазақ тілінің сапалы қолданылуына үлес қоса алады.
Осы тұрғыдан алғанда, мемлекеттік тілге деген жауапкершілік әр азаматтың өзінен басталуы керек.
Мемлекеттік тілдің мәртебесін нығайту үшін ең алдымен тілге деген құрметті қалыптастыру қажет. Қазақ тілінде сөйлеген адамға қолдау көрсету, тіл үйренушілерге түсіністікпен қарау, қателесуден қорықпау және күнделікті өмірде мемлекеттік тілді көбірек қолдану – тіл дамуының қарапайым, бірақ маңызды қадамдары.
Мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру – бір күннің немесе бір мекеменің міндеті емес. Бұл – баршамызға ортақ жауапкершілік.
Әсіресе мемлекеттік қызметшілер мен құқық қорғау, сот жүйесі қызметкерлері өз қызметінде мемлекеттік тілді сауатты әрі сапалы қолдану арқылы қоғамға үлгі болуы қажет.
Тілді құрметтеу – халықты құрметтеу. Мемлекеттік тілді дамыту – елдің болашағына қызмет ету.
Сондықтан қазақ тілін күнделікті өмірде кеңінен қолдану, оны кәсіби деңгейде дамыту және жас ұрпаққа үйрету – әрқайсымыздың азаматтық міндетіміз.
Мемлекеттік тіл – елдің тұтастығын нығайтатын, ұлттық рухты көтеретін және тәуелсіздіктің тұғырын бекемдейтін басты құндылықтардың бірі. Қазақ тілінің өркендеуі – Қазақстанның өркендеуі.
Ұлытау аудандық сотының сот әкімшісі басшысы Ақнұр Домбаева
