Тіл – әр халықтың ең қымбат қазынасы, ұлттың рухани негізі. Ол – адамның ойын жеткізіп, адамдармен қарым-қатынас жасауына мүмкіндік беретін басты құрал ғана емес, халықтың тарихын, мәдениетін, салт-дәстүрін және ұлттық болмысын ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін баға жетпес мұра.
Қазақ тілі – ғасырлар бойы қалыптасқан, тарихы терең, сөздік қоры бай әрі көркем тіл. Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі ретінде қазақ тілінің қоғамдағы орны ерекше. Мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру, оның қолданылу аясын кеңейту және кейінгі ұрпаққа жеткізу – барша азаматқа ортақ міндет.
«Мемлекеттік тіл – менің тілім» деген ұғым әр азаматтың туған тіліне деген құрметін білдіреді. Өз тілін құрметтеген адам өз халқының тарихын, мәдениетін және ұлттық құндылықтарын да құрметтейді. Сондықтан қазақ тілін сақтау және дамыту – бүгінгі күннің маңызды міндеттерінің бірі.
Қазақ тілі – ұлттық болмыстың негізі
Мен үшін қазақ тілі – жай ғана қарым-қатынас құралы емес. Қазақ тілі – менің тілім, ұлттық болмысымның бір бөлігі. Мен өз тіліммен мақтанамын. Себебі қазақ тілі – жүрекке жақын, мағынасы терең әрі сөздік қоры бай тіл.
Қазақ тілінің байлығы тек сөздердің көптігімен өлшенбейді. Тілімізде адамның көңіл күйін, табиғатты, мінез-құлықты және өмірдегі түрлі жағдайларды көркем жеткізетін сөздер өте көп. Бір ғана ойды бірнеше түрлі мағынада, түрлі әсермен жеткізуге болады. Бұл – қазақ тілінің көркемдігі мен мүмкіндігінің кең екенін көрсетеді.
Халқымыз ежелден сөз өнеріне ерекше мән берген. «Өнер алды – қызыл тіл» деген мақалдың өзі сөздің қазақ мәдениетіндегі орнын көрсетеді. Қазақтың шешендік өнері де ұлттық тіл байлығының айқын дәлелі. Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би сияқты дана тұлғалардың шешендік сөздері мен нақылдары бүгінгі күнге дейін өз маңызын жоғалтқан жоқ. Олардың сөздерінен ел бірлігі, әділдік, адамгершілік және отанға деген сүйіспеншілік сияқты құндылықтарды көруге болады.
Қазақ халқының мақал-мәтелдері де тілдің байлығын көрсетеді. «Бірлік болмай, тірлік болмас», «Отан – оттан да ыстық», «Еңбек түбі – береке» сияқты мақалдардың әрқайсысында үлкен өмірлік тәжірибе мен терең ой жатыр. Бірнеше сөз арқылы тұтас бір ойды жеткізу – халқымыздың даналығы мен сөз шеберлігінің көрінісі.
Мемлекеттік тіл – ортақ міндет
Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі – қазақ тілі. Мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру тек мемлекеттік органдардың немесе белгілі бір мекемелердің міндеті емес. Бұл – қоғамның әрбір мүшесіне қатысты ортақ жауапкершілік.
Мемлекеттік тілді білу және оны күнделікті өмірде қолдану – елге деген құрметтің бір көрінісі. Қазақ тілін үйрену, сауатты сөйлеу, дұрыс жазу және оны қоғамдық ортада қолдану арқылы әр адам мемлекеттік тілдің дамуына өз үлесін қоса алады.
Тілді құрметтеу тек сөзбен шектелмеуі керек. Оның ең нақты көрінісі – күнделікті қолдану. Қазақша сөйлесу, қазақша кітап оқу, қазақ тілінде ақпарат алу, өз ойыңды қазақша жеткізу – мемлекеттік тілдің дамуына қосылған қарапайым, бірақ маңызды үлес.
Тілдің болашағы оны қолданатын адамдарға байланысты. Егер әр азамат қазақ тілін қолдануды өзінен бастаса, оның қоғамдық өмірдегі орны да нығая түседі.
Тіл және ұрпақ тәрбиесі
Тілдің болашағы ең алдымен жас ұрпаққа байланысты. Баланың ана тіліне деген сүйіспеншілігі отбасынан қалыптасады. Отбасында қазақша сөйлеп, қазақша кітап оқып, ұлттық салт-дәстүрді дәріптеу баланың тілге деген қызығушылығын арттырады.
Қазіргі жастардың өмірінде интернет пен әлеуметтік желілердің орны ерекше. Сондықтан қазақ тілінің цифрлық кеңістікте кеңінен қолданылуы да маңызды. Қазақ тіліндегі сапалы фильмдер, кітаптар, подкасттар, бейнематериалдар және түрлі ақпараттық контенттер көбейген сайын, тілдің заманауи ортадағы қолданысы да кеңейе түседі.
Қазақ тілі тек өткен тарихтың тілі болып қалмай, болашақтың да тілі болуы қажет. Ол ғылымда, білімде, технологияда, бизнесте, өнерде және күнделікті қарым-қатынаста кеңінен қолданылуы тиіс. Тіл заман талабына сай дамып, жаңа ұғымдарды қабылдай отырып, өзінің ұлттық ерекшелігін сақтауы маңызды.
Ана тілін сақтау – ұлттық мұраны сақтау
Қазақ тілі халқымыздың тарихымен тығыз байланысты. Ата-бабаларымыз осы тілде сөйлеп, ұрпағына ақылын айтып, батасын берген. Қазақтың ауыз әдебиеті, дастандары, жырлары, ертегілері мен аңыздары бізге тіл арқылы жетті.
Сондықтан тілді сақтау – тек сөздерді сақтау емес, халықтың рухани мұрасын сақтау. Ана тілін жоғалтпау арқылы біз ұлттық мәдениетімізді, салт-дәстүрімізді және тарихи жадымызды сақтаймыз.
Қазақ тілінің ерекшелігі туыстық атаулардан да көрінеді. Аға, іні, әпке, қарындас, сіңлі, нағашы, жиен, бөле, құда, құдағи сияқты көптеген атаулар халқымыздың туыстық қарым-қатынасқа ерекше мән бергенін көрсетеді. Табиғатқа қатысты сөздердің молдығы да қазақ халқының табиғатпен етене өмір сүргенін аңғартады.
Өзге тілдерді білу – адамның білімін арттырып, дүниетанымын кеңейтеді. Бірнеше тіл білу – үлкен мүмкіндік. Алайда өзге тілдерді үйренумен қатар, өз ана тілімізді құрметтеп, оны ұмытпауымыз қажет. Өз тілін білу – адамның өз болмысын тануының маңызды бөлігі.
Қазақ тілінің болашағы – біздің қолымызда
Мемлекеттік тілді дамыту – бір күнде орындалатын жұмыс емес. Бұл – ұзақ уақытты қажет ететін ортақ іс. Оның нәтижесі әр адамның қарапайым әрекетінен басталады.
Бір адам қазақша сөйлеуден бастайды, екіншісі қазақша кітап оқиды, үшіншісі баласына қазақша тәрбие береді, тағы бір адам қазақ тілінде сапалы ақпарат таратады. Осындай шағын әрекеттердің барлығы бірігіп, мемлекеттік тілдің дамуына үлкен ықпал етеді.
Мен қазақ тілінің болашағына сенемін. Себебі тіл – халықпен бірге өмір сүретін, дамитын құндылық. Оны сақтау үшін әрқайсымыз өз үлесімізді қосуымыз керек. Тілге деген сүйіспеншілік тек сөзбен емес, нақты іспен көрінуі тиіс.
Қорытынды
Қорытындылай келе, «Мемлекеттік тіл – менің тілім» деген сөз мен үшін үлкен мағынаға ие. Қазақ тілі – менің тілім, менің тарихым, менің рухани байлығым. Бұл тілде халқымыздың ғасырлар бойы қалыптасқан мәдениеті, салт-дәстүрі, дүниетанымы мен ұлттық рухы сақталған.
Мен үшін қазақ тілінде сөйлеу – өз болмысымды сезіну. Өз тілімде ойымды еркін жеткізу – үлкен мақтаныш. Сондықтан қазақ тілін құрметтеу, оның байлығын сақтау және қолданылу аясын кеңейту – әрбір азаматтың ортақ міндеті.
Мемлекеттік тілдің болашағы – оны құрметтеп, күнделікті өмірде қолданатын әр адамның қолында. Қазақ тілі өмір сүріп, дамып, ұрпақтан ұрпаққа жалғаса берсе, халқымыздың ұлттық рухы да биік болмақ.
Мемлекеттік тіл – менің тілім. Өз тілімді құрметтеу – өзімді, халқымды және Отанымды құрметтеу.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы.
2. «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 11 шілдедегі №151-I Заңы.
3. Байтұрсынұлы А. Тіл тағылымы. – Алматы: Ана тілі, 1992.
4. Аханов К. Тіл білімінің негіздері. – Алматы: Санат, 1993.
5. Қазақ мақал-мәтелдері. – Алматы: Қазақстан.
Д.К. Тобажарова, Астана қаласының әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының бас маманы
