Қазақстан Республикасында қылмыстық және қылмыстық-процестік заңнаманы жетілдіру бағытындағы жұмыстар жүйелі түрде жалғасып келеді.
2026 жылы Қылмыстық және Қылмыстық-процестік кодекстеріне бірқатар өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.
Бұл өзгерістер қылмыстық құқық бұзушылықтарға құқықтық баға беру, сотқа дейінгі тергеп-тексеру тәртібін жетілдіру және қылмыстық процестің жекелеген рәсімдерін нақтылау мәселелерін қамтиды.
Заңнамаға енгізілген өзгерістердің маңызды бағыттарының бірі – сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл тетіктерін жетілдіру. 2026 жылғы 12 маусымдағы №312-VIII Заңмен Қылмыстық кодекске, Қылмыстық-процестік кодекске және Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекске тиісті түзетулер енгізілді.
Аталған өзгерістер сыбайлас жемқорлық қылмыстарының жекелеген құрамдарын нақтылауға бағытталған. Атап айтқанда, параға, заңсыз сыйақыға және сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтарының субъектілеріне қатысты нормалар жетілдірілді.
Мұндай нақтылаулардың сот практикасы үшін маңызы зор. Себебі қылмыстық құқық бұзушылықтың белгілерін дұрыс анықтау жасалған әрекетті заң талаптарына сәйкес саралауға мүмкіндік береді.
Сот әрбір істі қарау кезінде айыптың нақты мән-жайларын, ұсынылған дәлелдемелерді және заң нормаларының мазмұнын жан-жақты бағалауға тиіс. Қылмыстық-процестік заңнамадағы өзгерістер де ерекше назар аударуды қажет етеді. 2026 жылғы 1 шілдедегі №331-VIII Заңмен ҚПК-нің сотқа дейінгі іс жүргізуге қатысты бірқатар нормаларына өзгерістер енгізілді.
Атап айтқанда, қылмыстық істі прокурорға жолдау тәртібіне және сотқа дейінгі тергеп-тексеруді аяқтауға байланысты процестік мәселелер нақтыланды. Бұл ретте заңда көзделген өзгерістердің барлығы бір уақытта күшіне енбейтінін ескеру қажет.
Мәселен, №331-VIII Заңмен ҚПК-ге енгізілген жекелеген түзетулер 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі.
Сондықтан құқық қолдану барысында нақты нормаға қатысты оның күшіне ену мерзімін ескеру маңызды.
Қылмыстық сот ісін жүргізудегі кез келген өзгерістің түпкі мақсаты – заңдылықты қамтамасыз ету, процеске қатысушылардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау және сот төрелігін жүзеге асыру сапасын арттыру.
Сот үшін заңнамадағы өзгерістерді дұрыс түсіну және оларды біркелкі қолдану айрықша маңызды.
Қылмыстық істі қарау кезінде сот Конституцияны, Қылмыстық кодексті, Қылмыстық-процестік кодексті және өзге де нормативтік құқықтық актілерді басшылыққа алады.
Әрбір сот шешімі істің нақты мән-жайларына, заң талаптарына және сотта зерттелген дәлелдемелерге негізделуге тиіс.
Сонымен қатар заңнамадағы жаңашылдықтар қылмыстық процестің негізгі қағидаттарын өзгертпейді. Әрбір адам заң мен сот алдында тең. Кінәсіздік презумпциясы сақталады, ал адамның кінәлі екендігі заңда белгіленген тәртіппен дәлелденіп, соттың заңды күшіне енген үкімімен белгіленуге тиіс.
Процеске қатысушылардың өз құқықтарын қорғауға, дәлелдемелер ұсынуға, өтінішхаттар беруге, сот шешімдеріне заңда белгіленген тәртіппен шағым жасауға құқықтары қамтамасыз етіледі.
Осылайша, 2026 жылы Қылмыстық кодекс пен Қылмыстық-процестік кодекске енгізілген өзгерістер қылмыстық заңнаманы одан әрі жетілдіруге, сотқа дейінгі және сот сатыларындағы құқықтық рәсімдерді нақтылауға, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимылдың тиімділігін арттыруға бағытталған.
Сот төрелігінің басты мақсаты – заң талаптарын мүлтіксіз сақтау, адамның құқықтары мен бостандықтарын қорғау және әрбір қылмыстық істің заңды әрі әділ қаралуын қамтамасыз ету.
Ақтау қалалық сотының
судьясы М.С.Ажибаев
