Конституцияда жекелеген аумақтар үшін арнайы құқықтық режім бекіту Қазақстанның құқықтық кеңістігінің бірлігін қамтамасыз етеді, ал негізгі құқықтар мен бостандықтар саласындағы түзетулер – мемлекеттің адамға бағдарланған сипатын күшейтеді. Бұл туралы Конституциялық комиссияның отырысында Астана Халықаралық университетінің Жоғары құқық мектебінің профессоры, заң ғылымдарының докторы Исидор Борчашвили мәлімдеді.
Ол, өз сөзінде, бүгінде әртүрлі елдер аумақтық дамудың сараланған моделдерін көбірек қолданатынын атап өтті. Бұл инвестициялар, технологиялар және адами капитал үшін бәсекелестікке объективті жауап.
Алайда, оның айтуынша, мұндай шешімдердің кез келгені мемлекеттік құрылымның негіздеріне меңзейді, сондықтан тікелей конституциялық негізді қажет етеді.
«Сондықтан Конституцияда конституциялық заң негізінде жекелеген аумақтар үшін арнайы құқықтық режімдерді белгілеу мүмкіндігі туралы норманы бекіту ұсынылады. Ол мұндай шешімдерді құқықтық кеңістіктің бірлігін, заң алдындағы теңдік қағидатын және азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтарын сақтаумен тікелей байланыстырады», – деді Исидор Борчашвили.
Ол бұл тетіктерді конституциялық бекіту ашық өлшемшарттарды алдын ала анықтауға және сол арқылы ерікті шешімдердің тәуекелдерін болдырмауға мүмкіндік беретінін айтты.
Сонымен бірге, Борчашвилидің пікірінше, негізгі құқықтар мен бостандықтар бөлігіндегі түзетулер құқықтық мемлекеттің негізгі қағидаттарын нығайтады: құқық үстемдігі, құқық айқындылығы, кінәсіздік презумпциясы және жеке адамды қудалаудан қорғау.
«Бұл тек нормаларды нақтылау емес. Бұл адам, оның құқықтары мен бостандықтары басты назарда болатын өркениеттік таңдау», – деп атап өтті Исидор Борчашвили.
Ол азаматтардың жағдайын нашарлататын немесе жауапкершілікті белгілейтін немесе күшейтетін заңдардың кері күші жоқ деген ереженің ерекше маңызы бар екенін атап өтті.
«Бұл әділеттіліктің іргетастарының бірі. Азамат әрекетті жасаған кезде құқық бұзушылық болмағаны үшін жазалауға болмайтынына, оның жағдайын өткен күнмен есептеп нашарлатуға болмайтынына сенімді болуы керек», – деп атап өтті спикер.
Сонымен бірге, оның пікірінше, жауапкершілікті жеңілдететін немесе жоятын заңның кері күші бар деген норма мемлекеттің адамға бағдарланған сипатын көрсетеді.
Осылайша, ұсынылып отырған бап құқықтық мемлекеттің негізгі элементтерін жүйелі түрде бекітеді: адам өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес; кінәсі заңды күшіне енген сот үкімімен белгіленбейінше, адам кінәсіз деп саналады; ешкім өзіне және жақындарына қарсы куәлік етуге міндетті емес; бір құқық бұзушылық үшін қайтадан жауапқа тартуға тыйым салынады.
«Бұл нормалардың Конституциялық бекітілуі олардың қылмыстық процестің ережелеріне ғана емес, бүкіл құқықтық жүйенің құндылықтарына айналатынын білдіреді», — деп қорытындылады Исидор Борчашвили.
