Сыбайлас жемқорлық – қазіргі қоғамның дамуына кері әсерін тигізетін, мемлекеттің тұрақтылығы мен азаматтардың мемлекеттік органдарға деген сеніміне нұқсан келтіретін күрделі әлеуметтік құбылыс. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл тек мемлекеттік органдардың ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті болып табылады.
Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңына сәйкес, сыбайлас жемқорлық – лауазымды адамдардың өздерінің лауазымдық өкілеттіктерін және соған байланысты мүмкіндіктерін жеке өзіне не үшінші тұлғаларға мүліктік немесе мүліктік емес игіліктер мен артықшылықтар алу немесе табу мақсатында заңсыз пайдалануы, сондай-ақ игіліктер мен артықшылықтарды беру арқылы аталған адамдарды параға сатып алу.
Сыбайлас жемқорлық түрлі нысандарда көрініс табуы мүмкін. Оларға пара алу немесе беру, қызметтік өкілеттіктерді теріс пайдалану, лауазымдық жағдайын жеке мүддесіне пайдалану, белгілі бір тұлғаларға заңсыз артықшылықтар беру, сондай-ақ мүдделер қақтығысына жол беру жатады.
Сыбайлас жемқорлықтың қоғамға тигізетін зияны зор. Ол мемлекеттік басқарудың тиімділігін төмендетіп қана қоймай, азаматтардың заңға және мемлекеттік институттарға деген сенімін әлсіретеді. Сонымен қатар адал еңбек пен заңды жолмен жетістікке жету қағидаттарына кері әсерін тигізеді.
Сот жүйесінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы талаптарды сақтау ерекше маңызға ие. Себебі сот билігінің негізгі міндеттерінің бірі – азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау, заңдылық пен әділдікті қамтамасыз ету. Осыған байланысты сот қызметінде заңдылық, объективтілік, бейтараптық, ашықтық және адалдық қағидаттары қатаң сақталуы тиіс.
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл заңдылық, адам мен азаматтың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғау басымдығы, жариялылық пен ашықтық, мемлекет пен азаматтық қоғамның өзара іс-қимылы, сыбайлас жемқорлықтың алдын алу шараларын басым қолдану және сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар жасағаны үшін жазаның бұлтартпастығы қағидаттары негізінде жүзеге асырылады.
Сыбайлас жемқорлықтың алдын алуда әрбір мемлекеттік қызметшінің жауапкершілігі жоғары. Мемлекеттік қызметші өзінің лауазымдық өкілеттіктерін тек заңда көзделген мақсаттарда пайдаланып, қызметтік міндеттерін адал әрі сапалы орындауға тиіс.
Сонымен қатар сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау және оларды жою, мүдделер қақтығысына жол бермеу, мемлекеттік органдар қызметінің ашықтығын қамтамасыз ету және азаматтардың құқықтық мәдениетін арттыру маңызды рөл атқарады.
Сыбайлас жемқорлықпен күрес тек құқық бұзушылық жасаған адамдарды анықтау және жауапкершілікке тартумен шектелмеуі керек. Ең бастысы – сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың туындауына ықпал ететін себептер мен жағдайларды анықтап, олардың алдын алу.
Әрбір азамат заң талаптарын сақтап, сыбайлас жемқорлықтың кез келген көрінісіне бейжай қарамауы қажет. Сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылық туралы ақпаратқа ие болған адам бұл туралы тиісті басшыға және (немесе) уәкілетті мемлекеттік органдарға хабарлай алады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сыбайлас жемқорлық – мемлекеттің дамуына және қоғамның тұрақтылығына кері әсер ететін құбылыс. Онымен күресу – мемлекеттік органдардың ғана емес, әрбір азаматтың міндеті.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру әрбір адамның жеке ұстанымынан басталады. Заңды құрметтеу, адалдық, әділдік және жауапкершілік қағидаттарын сақтау арқылы ғана сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілік ортасын қалыптастыруға болады.
Әрбір адамның заң талаптарын сақтауы және өз қызметіне адал қарауы – әділетті, құқықтық және сыбайлас жемқорлықтан ада қоғам құрудың маңызды кепілі.
Қызылорда облысының мамандандырылған ауданаралық сотының
бас маман – сот отырысының хатшысы
Бодыкова Ақзер Ғалымқызы
