Сыбайлас жемқорлық – қоғамның дамуына кедергі келтіретін, мемлекеттің беделін түсіретін және заңдылықты бұзатын теріс құбылыс. Онымен күресу – баршаның міндеті.
Сыбайлас жемқорлықтың себептері:
- Төмен жалақы
- Нашар бақылау
- Жауапкершіліктің жоқтығы
- Адамдардың құқық бұзушылыққа бейімділігі
Күресу жолдары:
- Заңды күшейту: Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қатаң заңдар қабылдау және оларды қатаң сақтау.
- Мемлекеттік бақылау: Мемлекеттік органдардың жұмысын бақылауды күшейту.
- Ақпараттық аранжировка: Сыбайлас жемқорлық туралы ақпаратты кеңінен тарату.
- Тәрбие: Адамдардың сыбайлас жемқорлыққа қарсы құндылықтарды қалыптастыру.
- Халықтың белсенділігі: Халықтың сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске белсенді қатысуы.
Қазақстандағы жағдай:
Қазақстанда сыбайлас жемқорлықпен күресу үшін арнайы органдар (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет) құрылған. Мемлекет басшысы да бұл мәселені үнемі назарда ұстайды.
Не істеу керек?
- Сыбайлас жемқорлық фактілері туралы хабарлау
- Заңды сақтау
- Адамдардың құқықтарын қорғау
- Өз қызметіне адал болу
Сыбайлас жемқорлықпен күресу – ұзақ мерзімді процесс. Бірақ бірлесіп күресу арқылы біз бұл теріс құбылысты жеңе аламыз.
Сыбайлас жемқорлық бұл жеке пайда табу мақсатында билікті теріс пайдалану. Ол түрлі формада көрінуі мүмкін: парақорлық, туыстық байланыс арқылы жұмысқа орналастыру, қызметтік өкілеттікті асыра пайдалану, мемлекеттік сатып алуларда, ресурстарды заңсыз бөлу және т.б.
Сыбайлас жемқорлықтың негізгі қауіптері мыналар:
- Мемлекет пен билікке деген сенімді жояды. Сыбайлас жемқорлық әділеттілік пен заңдылық қағидаттарын бұзады.
- Экономикалық шығын келтіреді және дамуды тежейді. Сыбайлас жемқорлық экономиканың барлық деңгейіне кері әсер етеді. Салдарынан экономикалық өсу тоқтайды, халықтың өмір сүру деңгейі төмендейді, кедейлік пен жұмыссыздық артады.
- Әлеуметтік әділетсіздік пен теңсіздік туындайды.
- Ұлттық қауіпсіздікке қатер төнеді. Дағдарыс кезінде мұндай жағдай мемлекетке орны толмас зиян келтіреді.
- Саяси жүйенің құлдырауы. Сыбайлас жемқорлық демократия мен әділетті басқару жүйесін бұзады. Мұндай жағдайда билік пен қоғам арасындағы байланыс үзіледі, ал басқару жүйесі тиімсіз және авторитарлық сипатқа ие болады.
Сыбайлас жемқорлық жай ғана заң бұзушылық емес. Бұл мемлекеттің негізін бұзатын, даму жолын тұйықтайтын, әділеттілік пен халықтың үмітін жоятын қауіпті дерт.
Ғалия Қожабекова,
Тараз қаласының әкімшілік құқық
бұзушылықтар жөніндегі мамандандырылған
сотының судьясы