Қазіргі уақытта сот жүйесінде дауларды бейбіт жолмен шешу әдістері кеңінен насихатталуда. Оның ішінде татуласу рәсімдері тараптарға өзара тиімді келісімге келуге және ұзаққа созылатын сот процесінен аулақ болуға мүмкіндік береді. Татуласу рәсімдерінің түрлері :
1. Медиация – дауды үшінші бейтарап тараптың (медиатордың) көмегімен шешу әдісі. Бұл рәсім екі жаққа да ыңғайлы шешім табуға және қарым-қатынасты сақтауға көмектеседі.
2. Бітімгершілік келісім – тараптардың соттың қатысуымен дауды реттеу туралы келісім жасауы. Егер келісім заң талаптарына сай болса, сот оны бекітеді.
3. Партисипативтік рәсім – адвокаттардың көмегімен тараптардың дауды шешуі.
Бұл әдіс заңгерлік қолдауды қажет ететін жағдайларда қолданылады. Татуласу рәсімдерінің артықшылықтары
• Уақытты үнемдеу – сот процесі ұзаққа созылуы мүмкін, ал татуласу рәсімдері дауды әлдеқайда жылдам шешуге көмектеседі.
• Қаржы шығынын азайту – сот шығындары төмендейді, өйткені қосымша мемлекеттік баж немесе адвокаттық төлемдер азаяды.
• Құпиялылықты сақтау – татуласу рәсімдері жария түрде өтпейді, бұл тараптардың беделіне әсер етпеуге мүмкіндік береді.
• Қарым-қатынасты сақтау – дауды агрессиясыз шешу арқылы тараптар болашақта да өзара тиімді байланыстарын жалғастыра алады.
Татуласу рәсімдері қалай жүргізіледі?
1. Тараптар татуласу рәсімін қолдануға ниет білдіреді. 2. Егер медиация таңдалса, медиатор таңдалып, кездесу ұйымдастырылады. 3. Бітімгершілік келісім жасалса, оны сот бекітеді. 4. Келісім орындалған жағдайда тараптар сот процесін жалғастырудан бас тартады.
Қазақстанда соттар дауды бейбіт жолмен шешуді ынталандырады. Егер тараптар татуласу рәсімдерінің бірін таңдаса, сот оларға барлық қажетті ақпаратты ұсынуға дайын. Сондықтан кез келген азамат сотқа жүгінгенде дауды бейбіт түрде шешу мүмкіндігін қарастыруы қажет.
Ақмола облысының кәмелетке толмағандардың істері жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының бас маман сот отырысының хатшысы Ерденова Жібек