Инклюзивті білім беру – ерекше қажеттіліктері бар балаларды жалпы білім беретін мектептерде оқыту, кемсітуді жою және барлық оқушыларға тең қарауды қамтамасыз ету процесі. Бұндағы негізгі мақсат – ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға жағдай жасау.
Ақмола облысында ерекше білім беруді қажет ететін он бір мыңнан аса бала тұрады, оның ішінде екі мыңға жуық баланың мүмкіндігі шектеулі. Олардың 5 мыңнан астамы мектеп жасына дейінгі балалар, 7 мыңға жуығы мектеп жасында. Техникалық және кәсіптік оқу орындарында оқитын тағы 50 шақты студент бар. Бір қуантарлығы облыста ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды қолдауға және оқытуға бағытталған білім беру мекемелерінің жүйесі ел қызығардай. Өңірде инклюзивті білім беру принциптері ерекшеліктеріне қарамастан барлық балалардың сапалы білім алуына тең қолжетімділік қамтылып отыр. Мысалы, облыста мектеп жасына дейінгі 5052 баланың 1114-і арнайы топтарға, 1406-сы психологиялық-педагогикалық түзету кабинеттеріне, 13-і ауылдағы арнайы балабақшаға барады екен. Урюпинка ауылында 2437 инклюзив бала тәрбиеленуде. Мектеп жасындағы 6749 оқушының 702-сі арнайы сыныптарда, 4201-і инклюзивті сыныптарда, 423-і ҚПК-де, 903-і арнаулы мектептерде, 438-і үйде, 16-сы медициналық-әлеуметтік мекемелерде білім алуда. 66 бала түрлі себептермен, соның ішінде ата-анасының бас тартуы және балалардың денсаулығының ауыр жағдайына байланысты уақытша есепте.
Мақсат – жаңа кеңселер санын артыру
Инклюзивті оқытуда оқу икемділігімен тиімділігін қамтамасыз ететін, оқушылардың әртүрлі қажеттіліктеріне бейімделген кеңселерді ұйымдастыру маңызды. Бұл қадамдар ерекше қажеттіліктері бар балаларға әлеуметтік мәртебеге қол жеткізуге және олардың қоғамдағы маңыздылығын көрсетуге көмектеседі. Ерекше қажеттіліктері бар балалар өздерінің қабілеттерін дамыту және мектепте табысқа жету үшін қажетті қолдауды осылай ала алады. Облыстық білім беру жүйесінде осы мақсатта ерекше білім беруді қажет ететін 922 баланы қамтитын 5 арнайы мектеп-интернат жұмыс істейді. Сондай-ақ 4 психологиялық-медициналық-педагогикалық консультация және 20 психологиялық-педагогикалық түзету кабинеті жасақталған. Оларда 1285 бала көмек алады. Сонымен қатар, инклюзивті білім беруді қолдауға арналған 50 кабинетте 995 бала оқиды. 2024 жылы облыстың барлық аудандары мен қалаларында инклюзивті білім беруді қолдау бойынша 30 жаңа кеңсе ашу жоспарланған. Бұл үшін бюджеттен 375 миллион теңге бөлінген. 2020–2025 жылдарға арналған жоспарға сәйкес 2025 жылға қарай инклюзивті білім беруді қолдау бойынша тағы 60 ресурстық кабинет ашылмақ. Оның үстіне айта кетер тағы бір жайт ағымдағы жылдың 30 мамырында Халықаралық балаларды қорғау күнін мерекелеу аясында Ақмола облысында инклюзивті білім беруді қолдауға арналған төрт жаңа кабинет ашылды. Бұл кабинеттер Бурабай, Бұланды, Сандықтау, Жақсы аудандарындағы мектептерде ұйымдастырылған. Оларды құрудың негізгі мақсаты – ерекше білім беру қажеттіліктері мен жеке мүмкіндіктерін ескере отырып, барлық студенттердің сапалы білімге қол жеткізуін қамтамасыз ету. Инклюзивті білім беруді қолдауға арналған ресурстық кабинеттер біртұтас білім беру кеңістігін құруға бағытталған. Олар Монтессори әдісі бойынша жабдықталған. Құрылымға интерактивті тақталар, аяқ-қолдардың моторикасын дамытуға арналған әртүрлі заттар, сонымен қатар релаксация және психологиялық қолдау көрсету үшін арнайы орындар қарастырылған. Бұл ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды оқыту мен дамытуға жеке және сараланған тәсілмен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Аталмыш игілікке қатысты Білім басқармасының мектепке дейінгі және орта білім беру бөлімінің бас маманы Марал Қоспанова келесідей пікір білдірді: «Инклюзивті білім беруді қолдау жөніндегі ресурстық кеңсенің міндеттерінің бірі мүмкіндігі шектеулі оқушыларға жеке және сараланған тәсілді енгізу болып табылады. Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалар мектеп пен педагогикалық ұжым тарапынан олардың білім алуына және әлеуметтенуіне кешенді көзқарасты талап етеді. Біздің мақсат осы дүниені қолжетімді ету».
Арнайы көлікпен қамту жұмыстары жалғасуда
Инклюзивті білім беру кезінде барлық балалар өздерінің ерекшеліктеріне қарамастан бірін-бірі тәжірибе және біліммен байыта отырып, бірге дамып, білім алатындай білім беру ортасын құруға ұмтылады. Осы мақсат жолында материалдық қажеттіліктің бірі арнайы көліктер. Ерекше білім беруді қажет ететін балаларды тасымалдауды ұйымдастыру үшін облыс жалпы сомасы 208,5 млн теңгеге 17 бірлік арнайы автокөлік сатып алған. 2022 жылы 37,5 млн теңгеге – 3 көлік, 2023 жылы 171 млн теңгеге – 6 көлік. Биылғы жоспар 84 млн теңгеге тағы 3 бірлік сатып алу жоспарлануда. 2021 жылы Көкшетау қаласындағы №1 арнайы мектеп-интернатына балаларды тасымалдау үшін 34,4 млн теңгеге автобус сатып алынған.
«Қазақстан халқы» қоғамдық қорының қолдауы
2023 жылы «Қазақстан халқына» қоғамдық қоры есебінен Қазақстан Республикасының «Kazdidac» оқу құрал-жабдықтарын өндірушілер мен жеткізушілер қауымдастығы облыстағы 5 арнаулы мектепте жалпы сомасы 150 млн теңгеге 30 кабинетті жабдықтаған. Кабинеттер үстелдер, орындықтар, кітап шкафтары, сенсорлық бөлме жабдықтары, оқу және демонстрациялық материалдар, дербес компьютерлер, интерактивті құрал-жабдықтар және пәндік құралдармен қамтамасыз етілген. Облыстық бюджет есебінен Көкшетау қаласындағы №4 арнаулы мектеп-интернатының қосымша ғимарат құрылысы аяқталуда. Құрылыстың сметалық құны 783 млн теңге, нысанды пайдалануға беру 2024 жылдың ақпан айына жоспарланып отыр екен. Оның үстіне облыста 2020 жылдан бастап аутизмі бар және психо-сөйлеу дамуы тежелген балаларды әлеуметтік бейімдеу, психологиялық-педагогикалық қолдау және коррекциялық қолдау қызметтерін ұйымдастыру үшін мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс жүзеге асырылуда. Бұл мақсатқа аутизмге шалдыққан 55 балаға 35,5 миллион теңге бөлінген.
Жемісті еңбек
Қазақстан Республикасының білім беру ісінің үздігі, саяси ғылымдардың кандидаты Марат Өмірбайұлы Ибраев басқаратын Үйлестіру кеңесіне биыл 10 жыл толыпты. Осы кезеңде Ақмола облысында инклюзивті білім беру жүйесін қалыптастырудың негізі қаланған. Қазақстандағы ең үздік деп танылған кеңестің тәжірибесі бүгінде облыстың басқа салаларына ұсынылуда. Үйлестіру кеңесінің бастамалары мен Ақмола облысының білім басқармасының қолдауының арқасында жоғарыда аталған жетістіктерге қол жеткізу мүмкін болған. «Ерекше қажеттіліктері бар балалардың әлеуметтік бейімделуінде инклюзивті білім беру басты рөл атқарады. Олардың толыққанды білім алуы мен дамуы үшін жағдай жасау әрбір баланың өз әлеуетін іске асыруға тең мүмкіндіктері бар толерантты қоғамның қалыптасуына ықпал етеді. Ақмола облысындағы инклюзивті білім беруді дамыту жөніндегі үйлестіру кеңесінің жұмысы бірлескен күш-жігердің айтарлықтай жетістіктерге жете алатынының айқын мысалы болып табылады», – дейді Марат Өмірбайұлы. Инклюзивті қоғам құру тек мемлекеттің ғана емес, жалпы қоғамның күш-жігерін талап ететін процес. Ақмола облысы бұл бағытта айтарлықтай қадамдар жасап үлгерді деуге әбден саяды. Ал алдағы жоспарлар мен іс-шаралар облыс билігінің инклюзивтілік пен теңдік идеяларына адалдығын растайтыны хақ.
Нұрбол ЖЫЛЫС, «Заң газеті»
