Жақсының жақсылығын айт нұры тасысын дегендей! Тарихты жасаушы халық болғанымен тарихи үдеріске басшылық ететін де, оны тұтас ұлттық сана дәрежесі мен деңгейінде танымның объектісі ретінде зерттеп, зерделеп ғылыми айналымға түсіретін де, негізінен ғалым зерттеушілер. Әсіресе, ұлы тұлғалардың ғылыми-шығармашылық мұрасын теориялық талдау жасап тарихтың ажырамас буынына айналдырады. Себебі, жоғарыда атап өткеніміздей, көпшіліктің санасында тарихи үдерістер, негізінен, тұлғаландыру сипатына ие болатыны белгілі. Әсіресе, ұлы тұлғалардың ғылыми-шығармашылық мұрасын теориялық талдау философия тарихының ажырамас буыны болып табылады. Көптеген халықтар өз елінің ерекше елшісі сынды ұлы ойшылдарының саяси қайраткерлерінің есімдерін мақтан тұтады.
Міне осындай әлемге танымалы ойшылдарының тарихи тұлғалық келбеттері мен саяси әлеуметтік көзқарастарын, өскелең ұрпаққа, жастарға жеткізіп ғылыми тұрғыдан дәлелдеп жүрген таланты философ ғалым ұлағатты ұстаз, мемлекет және қоғам қайраткері, Зейнабил Смайылханұлы Айдарбеков.
Зейнәбіл Смайлханұлы Айдарбеков 1964 жылы 17 қыркүйекте Түркістан облысы, Ленгер қаласында шахтер отбасында дүниеге келген. Зейнәбіл Смайлханұлы Мәскеу қаласындағы Орталық комитет жанындағы Бүкілодақтық Ленин Коммунистік Жастар одағы Жоғары комсомол мектебін (Қазіргі Мәскеу гуманитарлық университеті) тәмамдаған. 2010 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясында магистратураны аяқтап, АҚШ, Сингапур, Нидерланды, Қытай, Болгария және басқа да елдердің жетекші мемлекеттік саясат мектептерінде халықаралық тағылымдамадан өтті.
Еңбек жолын 1981-1983 жылдар аралығында жұмысшы құрылысшыдан бастады, кейін 1983-1985 жылдары Кеңес Армиясында қатарында қызмет етті (әскери-саяси дайындықтың үздігі, сержант). 1985 жылы КСРО Әскери-теңіз күштерінің Бас саяси басқармасының ұсынысы бойынша Мәскеу қаласындағы Орталық комсомол комитеті жанындағы Жоғары комсомол мектебіне оқуға түседі. Университетті бітіргеннен кейін Қазақстан комсомолы жастарының Лениндік коммунистік одағының Шымкент облыстық комитетінде жауапты ұйымдастырушы болып жұмыс істеді. 1991 жылдан бастап шаруашылық жұмысқа ауысып, «Талап» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің өндірістік кәсіпорнының бас директоры қызметін атқарды және осы жылдар ішінде Қазақстанның әртүрлі аймақтарында нарық жағдайында жұмыс істеуде мол тәжірибе жинақтады.
1993 жылғы тамыз бен 1995 жылғы маусым аралығында «Атакент» ҚБО АҚ «Атакент-Сауда» басқарушы директоры, 1995-1997 жылдар аралығында Пикат компаниясы ЖАҚ директоры болып жұмыс істеді. 1997 жылдың сәуір айынан бастап Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің Философия және саясаттану институтында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. 1997 жылы Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-да әлеуметтік философия бойынша (09.00.11.) «Нарық жағдайындағы тұлғаның әлеуметтік мінез-құлқы» тақырыбында кандидаттық диссертациясын қорғады. 1998 жылдың наурызынан 2000 жылдың шілдесіне дейін «Қазақ Энциклопедиясының» Бас редакторының орынбасары, 2000 жылдың тамызынан 2002 жылға дейін БҚО Қарашығанақ кен орнында «Қазкомсервис-Ақсай» сервистік компаниясының директоры, 2002 жылдың тамыз айынан бастап Орал қаласындағы «Еуразия» менеджмент және әлем тілдері институтының доценті, 2003 жылдың ақпан айынан бастап Орал қаласындағы М.Өтемісов атындағы БҚМУ-да доцент, проректор, ректор кеңесшісі қызметтерін атқарды.
2004 жылдан бастап 10 жыл бойы Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінде сектор меңгерушісі, Президент мұрағаты директорының орынбасары қызметін атқарды және ҚР Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының магистратурасында ұлттық мемлекеттік саясат мектебінде алғашқылардың бірі болып оқыды. 2008 жылдан бастап ҚР БҒМ Ғылым комитеті Философия және саясаттану институтының жетекші ғылыми қызметкері болды.
2009 жылы ҚР БҒМ Философия және саясаттану институтында «Қазақстан Республикасы жастарының идеялық-құндылық бағдарларын әлеуметтік-философиялық талдау» тақырыбында әлеуметтік философия бойынша докторлық диссертациясын қорғады. 2014-2022 жылдар аралығында жас мүгедектерге көмек көрсетіп, мүгедектер ісі жөніндегі бюроның басшысы болды. 2014 жылдың мамырынан 2023 жылдың қыркүйегіне дейін Абылай хан атындағы Қазақ халықаралық қатынастар және әлемдік тілдер университетінде Тарих және қоғамдық ғылымдар кафедрасының меңгерушісі болып жұмыс істеді. 2019 жылы Моңғолиядағы Шыңғыс хан атындағы Халықаралық университетінің профессоры, Бейжің мұнай университетінің құрметті профессоры, Ресей философиялық қоғамының және Қазақстан философиялық конгресінің мүшесі, сондай-ақ Мәскеудегі «Ғылыми кеңес» ғылыми журналының редакциялық кеңесінің мүшесі болды. 2023 жылдың қыркүйек айынан бастап әл-Фараби атындағы ҚазҰУ философия кафедрасының профессоры. Зейнәбіл Смайлханұлының 100-ден астам мақалалары және 5 монографиясы, 2 патенті жарық көрді.
Зейнабил Смайылханұлы Айдарбековтың бойында терең әдептілік, адамгершілік тазалық, айналасындағыларға тілектестік пен өз ісіне адалдық тән. Ол күш-жігерін, білімін, білігі мен тәжірибесін, бүкіл өмірін ғылымға, білімге, өскелең ұрпақты тәрбиелеуге, арнаған ғалым ұстаз.
Тағдыр Зейнабил Смайылханұлына керемет сый сыйлады — ең қиын сәтте, қажетті уақытта, қажетті жерде қолдау тауып, адамдарды шын жүректен, жарқын күлімсіреумен қуантады.
Ол ешқашан шаршағандығын білмеді, елдің қоғамдық-саяси және экономикалық өміріне деген орасан зор және шынайы қызығушылықтың үлгісін көрсетті, әрқашан сенімді қадамдармен алға жылжуға күш тапты.
Мәскеудегі қайта құру кезеңінде оқудың қызықты кезеңі болды, халық өзгерістерді күтіп өмір сүрді және бұл жас адамның кәсіби және әлеуметтік қалыптасу кезеңі болды. Кеңестік биліктің барлық кемшіліктеріне қарамастан, ол кездегі көптеген тәртіп қазір де мұқият зерделеуді, бәлкім, тіпті қолдануды талап етеді. КСРО-да кадрларды іріктеу, селекциялау, оқыту жүйесі дұрыс жолға қойылған. Қайта құрылған нақты кадрлық резерв жүйесі, Комсомол және партия арқылы кадрларды даярлаудың желілік жүйесі, таланттарды, басқарушыларды ауқымды және жүйелі іздеу, яғни басшылар адамдарға жеке қарап, оларды жылжытқан кезде ротацияның нақты жүйесі болды.
Шенеуніктерсіз бірде-бір ел жұмыс істей алмайтыны түсінікті және қазір шлагбаумдар емес, инновациялық ойлы басқарушылар үшін ашық қақпа қажет, тәлімгерлік пен кәсіби шенеуніктердің жаңа буынын тәрбиелеу мәселесі өзекті. Сол кезде ЖЖШ-да арнайы пәндер мен партиялық құрылыстың элективті курстары, көпшілік алдында сөз сөйлеу шеберлігі және т.б. болды ғой. Конфуций былай деді: «… кейде өскіндер пайда болады, бірақ гүлденбейді, кейде гүлденеді, бірақ жеміс бермейді». Бұрынғы КСРО-ның барлық республикаларында өндiрiстiк, әлеуметтiк, мемлекеттiк және саяси өмiрдiң барлық деңгейiнде қоғамның элитасы дәл осы жастар ұйымының қатарынан өскенi кездейсоқ емес. Комсомол — бұл тарихтың үлкен қабаты. Сол кезеңнің мақтана алатын ұрпақ тарихы. З.С.Айдарбеков өз идеяларын ғылыми кабинеттердің үнсіздігінде емес, ғылыми қарым-қатынас процесінде, жанды дау-дамайды қалыптастыруға бейім ғалым-педагогтардың түріне жатады. Зейнабил Смайылханұлы өзінің ғылыми зерттеулерінде әрдайым философия, тарих, әлеуметтану, саясаттану, демография және мәдениеттанудың қалыптасқан категориялық аппараты мен ғылыми деректерді тарта отырып, тұтас әдіснамаға сүйенеді. Мүмкін, қазіргі заманғы типтегі ғалым тек білім саласының әдісімен және әдістемесімен шектеле алмайды және оның әмбебап құралдары кең, шын мәнінде энциклопедиялық дүниетанымдық әлеуеті болуы керек.
З.С.Айдарбековтың «Қазақ энциклопедиясында» жұмыс істеуі кездейсоқ емес еді, онда оның белсенді қатысуымен Қазақстан мәдениеті үшін маңызды: «Мұхтар Әуезов», «Қорқыт Ата», «Құрманғазы», «Қазақстан Республикасы: 10 жыл шежіресі», «қазақ» басылымдары жарық көрді, «Қазақстан Республикасы. Энциклопедиялық анықтамалық», «екі мыңжылдық дала поэзиясы», «Түркістан» халықаралық энциклопедиясы және басқалар.
З.С.Айдарбеков бірнеше ғылыми-танымдық мақалалардың авторы: Культура труда и социальная адаптация молодых инвалидов.–Алматы: Тандем-2, 2021.-196с., Ценностные ориентации и особенности социального развития молодежи Казахстана. – Алматы: ИФПиР МОН РК, 2018.-162с. Идейно-аксиологические аспекты содержания мировоззрения личности. – Алматы: ИФПиР МОН РК, 2018.-113с. Учебно-методическое пособие «Рухани жаңғыру-Ұлт болашағы»– Алматы: Полингва 2018.- 256 с. «Социальный и религиозный портрет молодежи Центральной Азии: новые тренды и социокультурные аспекты» г.Seoul, 2022, 미래 아시아 공동체의 다학문적 논문집 Proceedings of Multidisciplinary Studies For Future Asian Community ISSN 2508 4283 ж., с.37-43. «PROBLEMS OF THE FORMATION OF INTEGRATION AND REGIONALIZATION IN THE EURASIAN SPACE: CULTURAL ASPECTS, CHALLENGES AND PROSPECTS» г.Seoul, 2021,미래 아시아 공동체의 다학문적 논문집 Proceedings of Multidisciplinary Studies For Future Asian Community ISSN 2508 4283 ж., с.32-39. Ценностные предпочтения молодежи в условиях глобализации. //Взаимодействие культур в условиях глобализации. – М.: — 2017 – с. 169-176.
Зейнәбіл Смайылханұлының ғылыми еңбектерін Қазақстан ғалымдары жоғары бағалайды. Бұл да кездейсоқ емес: З.С.Айдарбеков өз елінің қарқынды дамуымен бір тыныста, заман көші мен ілесіп келеді. Оған қандайда жауапты міндет жүктелседе обыроймен атқарады. Ол Мемлекеттік қызметтің әртүрлі лауазымдарында жұмыс істеп жүріп, қазақстандық академиялық философиялық мектептің дамуына сонымен қатар, Тәуелсіз Қазақстан жастарының жаңа дүниетанымының қалыптасуына теориялық тұрғыдан негіздерін жасау үшін барлық шығармашылық өз әлеуетін пайдаланды. Ол өз еңбектерінде қазақстандық жастардың осы заманауи келбетін қалыптастырады және бейнелейді, сондай-ақ жас ұрпақтың креотивті даму контекстінде Шығыс және Батыс дәстүрлерінің өзара байланысын, және жастар дүниетанымын терең зерттеуге ерекше мән береді.
З. С. Айдарбеков қоғамды трансформациялау және жаңғырту жағдайында Қазақстан Республикасы Президенті мұрағатының қызметін түбегейлі өзгерту, әріптестерімен іс жүзінде жаңа үлгідегі мемлекеттік ұйым құру. Ол дамып келе жатқан нарықтық экономиканың қиын жағдайларында өмір сүріп қана қоймай, сонымен қатар Үкімет, ғылыми қоғам, қаржылық және іскерлік орта мүдделі екендігін көрсете білді. Мұнда оған Қазақстан Республикасы Президенті Кеңсесінің сектор меңгерушісі ретіндегі жұмыс тәжірибесі және ҚР Президенті жанындағы мемлекеттік саясаттың ұлттық мектебі мен мемлекеттік басқару академиясында оқуы көмектесті.
Зейнабил Смайылханұлы өзінің ғылыми қызметін оқыту үдерісінен тыс ойламайды. Ол өзінің ғылыми идеяларын студенттік және магистрлік аудиторияларда талқылайды.
З.С.Айдарбеков қазіргі заманғы білім беру бағдарламалары мен педагогикалық технологияларды әзірлеуге көп күш пен көңіл бөледі, бұл білім шығармашылық тұлғаны қалыптастырудың шешуші саласы екенін жақсы түсінеді. Зейнабил Смайлханұлын әмбебап қабілет адамы деп атауға болады.
Көптеген заманауи ғалымдарға тән тар кәсібилік пен ғылыми өрістің шектеулі бөлігіне назар аудара отырып, ол қазіргі заманғы зиялы қауым өкілінің мүлдем басқа түрін ұсынады. Ол ғалым-педагог қана емес, сонымен қатар талантты ұйымдастырушы бүгінгі күннің барлық талаптарына жауап беретін заманауи типтегі ұйымдастырушы, бастамашыл, іскер, стандартты емес шешімдер мен жігерлі іс-әрекеттерге ие азамат. Ол — жаңашыл типтегі тамаша дәріскер.
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә.Назарбаевтың Жарлығымен мемлекеттілікті дамытуға және қалыптастыруға, қоғамдағы ұлтаралық келісімді нығайтуға қосқан елеулі үлесі үшін З. С. Айдарбеков «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталған(2011).
Шынында да, шығармашылық адам үшін алпыс жас әрине жас. Бұл бай өмірлік тәжірибенің жоғары құндылығы және сарқылмас шығармашылық идеялардың жас жалыны.
Зейнабил Смайлханұлын 60 жасқа толған мерей тойыңыз құтты болсын, сіздің отбасыңызға амандық-саулық, береке-бірлік, өзіңізге зор денсаулық, мол бақыт шығармашылық табыс тілейміз!
Пірімбек Сулейменов
саяси ғылымдарының кандидаты, доцент
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті,
Қазақстан Республикасы, Алматы қ.
