Қауіпсіздігі барынша төмен мекеме Қазақстан Республикасы Қылмыстық-атқару жүйесінің жұмыс істеу және сотталғандарды ұстаудың белгілі бір ерекшелігі бар маңызды мекемелерінің бірі. Қауіпсіздігі барынша төмен мекемелерде, әдетте, оң сипатталатын, жабық түрдегі ҚАЖ мекемелерінен ауыстырылған сотталғандар, абайсызда жасалған қылмыстар үшін бас бостандығынан айыруға сотталғандар және қасақана қылмыс жасағаны үшін бір жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға алғаш рет сотталған адамдар жазасын өтей отырып, қауіпсіздігі барынша төмен мекемеге жазасын өтейді.
Бұл қауіпсіздік деңгейі төмен мекемелердің ҚАЖ мекемелерінің иерархиясындағы рөлі сөзсіз. Бір жағынан, ең төменгі қауіпсіздік мекемелері-бұл бас бостандығынан айыру жазасын өтеп жатқан ҚАЖ мекемелері, екінші жағынан, мекеме ҚАЖ мекемелерінің жабық түрлерінен бас бостандығынан айырудың жағымсыз көріністерін болдырмайды.
Қазақстан Республикасының заңнамасы осы мекемелердің ерекше мәртебесін белгілеп, бас бостандығынан айыру сотталған адамды қауіпсіздігі барынша төмен мекемеге жіберу немесе орташа, ең жоғары, Төтенше және толық қауіпсіз мекемеге орналастыру арқылы оны қоғамнан оқшаулаудан тұратынын көрсетті.
Сотталғандар қауіпсіздігі барынша төмен мекемелерге жіберіледі, ал ҚАЖ мекемелерінің басқа да түрлеріне орналастырылады, осылайша бұл сотталғандар осы түрде жазасын ерікті түрде өтейді дегенді білдіреді.
Сонымен қатар, мекемелердің бұл түрі сотталушыны тексеруге мүмкіндік береді, өйткені іс жүзінде мұндай мекемелер қоғамнан нақты оқшаулау арасындағы өтпелі кезең болып табылады.
Қауіпсіздігі барынша төмен мекемелерде ұсталатын сотталғандар үшін оң шаралардың бірі сотталғандарға Қазақстан Республикасы Қылмыстық-атқару кодексінің 113-бабының 1-бөлігінің 2-тармағының талаптарына сәйкес жыл сайынғы ақы төленетін еңбек демалысы уақытына мекемеден тыс жерлерге ұзақ жол жүру болып табылады.
Мекеменің аумағынан тыс жерлерге ұзақ уақыт кету мүмкіндігі қылмыстық-атқару заңнамасының гуманизм принципін жүзеге асыратын тәрбиелік бағытқа ие. Мекеме әкімшілігі кету туралы шешім қабылдаған кезде жасалған қылмыстың сипаты мен ауырлығын, сотталған адамның мекемеде қанша уақыт болғанын және оның қалай сипатталғанын ескереді. Сондай-ақ сотталғандардың белгілі бір санатына ұзақ жол жүру ұсынылмайтын өлшемдер де бар.
Әрине, бұл шара туыстарымен әлеуметтік пайдалы байланыстарды сақтауға, сондай-ақ сотталғандарды заңға бағынатын мінез-құлыққа ынталандыруға бағытталғанын атап өтуге болады. Мәселен, 2022 жылдың өткен кезеңінде ЕС-164/9 мекемесіне сотталғандарға мекемеден тыс жерлерге 7 ұзақ шығу ұсынылды.
СҚО бойынша ҚАЖД ЕС-164/9 мекемесінің
СЕҰТ инспекторы
әділет лейтенанты МЕРУЕРТ Сагандыкова
