Қоғамдық жұмыстар жаза түрі ретінде негізгі жұмыстан немесе оқудан бос уақытта тегін қоғамдық пайдалы жұмыстарды орындаудан тұрады, олардың түрін жергілікті атқарушы органдар айқындайды. Мұндай жұмыстарға, әдетте, тұрмыстық қалдықтарды жинау, аумақтарды қардан, қоқыстан, мұздан тазарту, ағаштарды кесу, ақтау және басқалар жатады.
Бұл мәселенің өзектілігі айқын. Мемлекет көшелерді, гүлзарларды тазалайтын, әлеуметтік нысандарды салу кезінде ауыр жұмыстарды орындайтын және т.б. жұмысшылардың әскерін ұстауға айтарлықтай бюджет қаражатын жұмсайды.
Сонымен бір мезгілде құқық бұзушылар белгіленген тәртіп ережелерін бұза отырып, бұзақылық және басқа да қылмыстар жасай отырып, шамадан тыс жұмсақтық немесе қатаңдық салдарынан оларды түзетуге толық көлемде ықпал етпейтін жаза түрлеріне тартылады.
Қоғамдық жұмыстар кез-келген жазаның негізгі мақсатын біріктіруге мүмкіндік беретін құқықтық институт болып табылады – заң бұзушыны қоғамға пайда әкелетін және бюджет қаражатын үнемдеуге ықпал ететін қоғамдық пайдалы еңбекпен түзету.
Жазаның осы түріндегі пәрменді тетік және превентивті құрамдас бөлік тағайындалған жазаны бас бостандығынан айыруға дейін неғұрлым қатаң жазаға өзгерту қауіп-қатері болып табылады. Мәселен, ҚР Қылмыстық кодексінің 42-бабының 2-бөлігіне сәйкес, қоғамдық жұмыстардан қасақана жалтарған жағдайда, олар шектеуге немесе бас бостандығынан айыруға ауыстырылады.
СҚО бойынша ҚАЖД Есіл ауданының пробация қызметі бөлімінде қоғамдық жұмыстарға тарту түріндегі жазаға 3 сотталған тұр, олар Явленка ауылын абаттандыру бойынша қоғамдық пайдалы жұмыстарды орындайды. Сот үкімі бойынша қоғамдық жұмыстарды орындайтын сотталғандарға әкімдіктің мамандары жұмыс уақытын есепке алу табелін жүргізеді, онда нақты жұмыс істеген сағаттары көрсетіледі. Пробация қызметі өз кезегінде қоғамдық жұмыстар түріндегі жазаны өтеу жағдайларын бұзуға жол бермеу үшін сотталғандардың жазасының орындалуын бақылайды. Тағайындалған жаза мерзімі (сағаты) аяқталғаннан кейін сотталғандар пробация қызметінің есебінен шығарылады.
