Мүгедектігі бар тұлғалардың еңбек саласындағы құқықтары Нархоз университетінде талқыланды. Университетте «Мүгедектігі бар тұлғалардың еңбегін құқықтық реттеу» тақырыбында ашық дәріс өтті. Іс-шара құқық және мемлекеттік басқару мектебінің екінші курс студенттеріне арналған «Еңбек құқығы» оқу пәні аясында өтті. Дәрісті заң ғылымдарының кандидаты, Нархоз университетінің профессоры, академиялық әртүрлілік, теңдік және инклюзия (КАМРИ) комитетінің мүшесі Әйгерім Аралбаева ұйымдастырды. Іс-шараға КАМРИ мүшесі А.Сейтжан, сондай-ақ құқық және мемлекеттік басқару мектебінің оқытушылары Г.Б. Мұқалдиева мен Э. Қуандықова қатысты.
Дәрістің басты тақырыптарының бірі мүгедектігі бар тұлғалардың еңбек құқықтарын қорғаудың халықаралық стандарттары болды. Екінші курс студенті Л.В. Абдримова 2015 жылы Қазақстан Республикасымен ратификацияланған БҰҰ Бас Ассамблеясы 2006 жылғы 13 желтоқсанда қабылдаған «Мүгедектердің құқықтары туралы» БҰҰ Конвенциясының ерекше орын алатынын атап өтті. Конвенция мүгедек адамдардың басқа азаматтармен тең дәрежеде еңбек ету құқығын, соның ішінде адам еркін таңдайтын немесе өз еркімен келісетін еңбекпен өмір сүру мүмкіндігін бекітеді. Бұл ретте еңбек нарығы мен өндірістік орта ашық, инклюзивті және қолжетімді болуы тиіс. Конвенцияның ережелері сондай-ақ 2030 жылға қарай толық және нәтижелі жұмыспен қамтуды, лайықты жұмысты және мүгедектігі бар адамдарды қоса алғанда, барлық адамдар үшін бірдей құнды еңбекақы төлеуді қамтамасыз етуді көздейтін БҰҰ-ның орнықты даму мақсаттарына қол жеткізумен байланысты.
Екінші курс студенті Б. В. Орлов қолданыстағы құқықтық кепілдіктерге қарамастан, мүгедектігі бар тұлғаларды әлі де қанау және мәжбүрлі еңбек қаупі жоғары болуы мүмкіндігі бар екеніне назар аударды. Ең күрделі мәселелердің қатарына жұмыспен қамтудың бөлінуі, жалақысы төмен немесе ақысыз еңбек, қайыр сұрауға мәжбүрлеу, адам саудасы, сондай-ақ өндіріс пен ауыл шаруашылығында қанау сияқты жағымсыз құбылыстар кірді. Дәріске қатысушының пікірінше, мұндай құқық бұзушылықтардың алдын алу үшін бірқатар шаралар кешені қажет: заңнаманы жетілдіру, жұмыс берушілер мен қоғам үшін ақпараттық білім беру шараларын жүргізу, шағымдарды беру мен қараудың қолжетімді рәсімдерін жасау, осы саладағы құқық бұзушылықтарды мұқият тексеру, санкциялар қолдану және келтірілген залалдың орнын толтыруды қамтамасыз ету.
Екінші курс студенті С.Ш. Ахметжанов мүгедектігі бар тұлғаларды жұмыспен қамтуды қолдаудың шетелдік тәжірибесін ұсынды. Ол жұмыс берушілерді субсидиялау, арнайы жұмыс орындарын құру және жұмысшылардың жеке қажеттіліктерін ескере отырып, өндірістік инфрақұрылымды бейімдеу сияқты шаралар қолданылатын Финляндия тәжірибесіне ерекше назар аударды.
Ашық сабаққа дайындықтың маңызды бөлігі студенттердің практикалық жұмысы болды. Әлеуметтік және еңбек интеграциясының мәселелерін тереңірек түсіну үшін олар мүгедектігі бар тұлғалармен кездесіп, жұмыс іздеуде және тікелей жұмысқа орналасу процесінде туындайтын қиындықтар туралы бейнематериалдар дайындады. Бұл материалдар дәрістің негізгі элементтерінің біріне айналды, өйткені олар нақты өмірлік жағдайларды көрсетуге мүмкіндік берді. Студенттер өз зерттеулерінің нәтижелерін ұсынды және оларды оқытушылармен және университет қауымдастығымен талқылады. Пікірталас барысында қатысушылар қол жетімді және әділ еңбек ортасын құруға бағытталған мүмкін болатын ұтымды тәжірибелік шешімдерді қарастырды. Жұмыс берушілердің әлеуметтік жауапкершілігіне, кемсітушілік кедергілерді жоюға және жастарды қоғамдық маңызы бар мәселелерді шешуге тартуға ерекше назар аударылды. Ашық дәріс білім беру процесінің бір бөлігі ғана емес, сонымен қатар мүмкіндіктердің теңдігі, еңбек құқықтарын қорғау және инклюзивті қоғамды қалыптастыру туралы мазмұнды әңгіме алаңына айналды.
А.А. Аралбаева — з.ғ.к., Нархоз Университетінің ШПиГУ профессоры
Р.К. Нуранова — құқық магистрі, Нархоз Университетінің ҚМБМ-нің профессор ассистенті


