Егер тұлғаның ақыл-есі дұрыс еместігіне күмән туындаса, тергеу судьясы оны психиатриялық
мекемеге мәжбүрлеп жатқызуға санкция береді. Бұл адамның жағдайын нақты анықтау үшін қажет.
Тергеу судьясы бұлтартпау шараларын қолдану кезінде қылмыстық іс жүргізу кодексінің талаптарына сай әрекет етеді.
Судья шешімі тұлғаның құқықтары мен бостандықтарын шектейтін болғандықтан, әрбір санкция нақты және жеткілікті негіздермен расталуы қажет. Бұл ретте судья прокурордың ұсынысын қарап, қорғаушының және күдіктінің пікірін тыңдай отырып шешім шығарады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексінде көрсетілгендей, тергеу судьясының мақсаты – тергеу органдарының
әрекеттерін бақылау және адам құқықтарының бұзылуына жол бермеу. Осы мақсатта судья өз өкілеттігі шегінде мынадай шараларды жүзеге асырады:
— Бұлтартпау шараларын санкциялау (күзетпен ұстау, үйқамау, кепіл т.б.);
-Жасырын тергеу әрекеттеріне рұқсат беру;
— Мүлікке тыйым салу, эксгумация, халықаралық іздеу жариялау туралы шешім қабылдау.
Тәжірибеде тергеу судьясының рөлі артып келеді. Өйткені ол адамның тағдырына тікелей әсер ететін шешімдер қабылдайды.
Осы себепті судьядан кәсіби дайындықпен қатар, бейтараптық пен әділеттілік талап етіледі.
Қорытындылай келе, тергеу судьясының өкілеттігі – адам құқықтарын қорғаудың маңызды тетігі. Оның шешімдері қылмыстық процестің заңдылығы мен әділдігін қамтамасыз етеді.
Жезқазған қаласының мамандандырылған
тергеу сотының сот приставы Т.И.Алдабергенов