Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-нің 4 курс студенттері “Медиация және төрелік” курсын оқу барысында Атаханова Салтанат Карибаевнаның нұсқауымен еліміздегі медиация ісінің даму әрі қолдану барысын шет мемлекеттермен салыстыру жұмыстарын жасаған болатын. Нақтырақ айтар болсақ, біз “Күншығыс елі” аталатын Жапонядан бастаған болатынбыз.
Қазақстан мен Жапонияның медиация жүйелерін салыстыру кезінде олардың мәдени, құқықтық және әлеуметтік ерекшеліктері айтарлықтай маңызды рөл атқарады. Әр елде медиацияның өзіне тән ерекшеліктері мен даму жолдары бар. Бұл елдердің медиация саласындағы тәжірибелері бірқатар айырмашылықтар мен ұқсастықтарға ие.
Жапонияда медиацияның дамуы әлдеқайда ерте басталған. Бұл елде медиация дәстүрі мыңдаған жылдар бойы қалыптасқан, әсіресе мәдени тұрғыдан бейбіт шешім қабылдауды маңызды деп санайды. Жапонияда 2004 жылы арнайы медиация заңдары енгізілді, бірақ медиация көп жағдайда сот жүйесіне дейін емес, оның ішінде орын алады. Заңды түрде медиация көбіне бизнес даулары мен отбасылық мәселелерде қолданылады.
Қазақстанның мәдениеті мен тарихында дауды бейбіт жолмен шешу дәстүрлері, әсіресе қазақтың «ұзақ келіссөздер» және «көшбасшының шешімі» сияқты әдістері кездеседі. Қазақстанда медиацияға қатысушылар көбіне тәуелсіз және бейтарап медиаторлар арқылы шешім табуға тырысады. Алайда, мәдени тұрғыдан, кейде медиация процесі ресми органдармен, әсіресе сот жүйесімен байланыстырылады.
Жапониядағы медиация мәдениеті дәстүрлі түрде «Ва» (бейбітшілік, үйлесім) ұғымына негізделеді. Жапон қоғамы үшін әлеуметтік гармония мен үйлесім маңызды, сондықтан медиацияның негізгі мақсаты — екі тараптың да өзара қанағаттанарлық шешімге келуі. Жапониядағы медиация көбіне біртұтас қоғам мен отбасының бүтіндігін сақтау мақсатында қолданылады.
Қазақстан мен Жапонияның медиация жүйелерінің арасындағы негізгі айырмашылықтар мәдени тұрғыда байқалады. Жапонияда медиация дәстүрлі түрде қоғамдағы үйлесімділік пен келісімге негізделген, ал Қазақстанда медиация жаңа әрі дамып келе жатқан институт болып табылады. Дегенмен, екі елде де медиация бейбіт шешім қабылдаудың тиімді тәсілі ретінде қарастырылады, бірақ оның қоғамдық қабылдануы мен қолданыс ауқымы әртүрлі деңгейде дамыған.
Осылай қысқаша мәліметтермен бөлістік. “Медиация және төрелік” курсында алған біліміміз алдағы уақытта септігін тигізері сөзсіз.
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың 4 курс студенттері
Әлім Фариза, Жанділдаева Лаура
