Қазақстанда зейнетақы жүйесі заңмен айқындалып, азаматтардың еңбек өтілі мен жинақтарына қарай есептеледі. Жұмыс істемеген адам да кейбір жағдайларда зейнетақы төлемдерін алуға құқылы. Бұл – Қазақстан Республикасының Әлеуметтік кодексі мен зейнетақы жүйесі бойынша бекітілген тәртіп.
BAQ.KZ тілшісі зейнетақы жүйесін түсіндіріп көреді.
Зейнетке қанша жастан шығады?
Заң бойынша:
• Ер адамдар – 63 жасқа,
• Әйелдер – 61 жасқа дейін зейнетке шыға алады. Бірақ әйелдер 2028 жылға дейін ғана осы жаспен зейнетке шығады. Кейін ол ұлғайып, ерлермен теңеседі.
Бұл жастан асқан азамат зейнетақы төлемдерін тағайындауға өтініш бере алады.
Зейнетақының қандай түрі бар?
Қазақстанда зейнетақы жүйесі бірнеше құрамдас бөліктен тұрады:
Базалық зейнетақы
• Бұл мемлекеттен біржолата төленетін төлем және барлық зейнет жасына жеткен азаматқа тағайындалады.
• Егер адам ешқашан ресми жұмыс істемеген болса, ең болмағанда базалық зейнетақы ала алады.
Ынтымақты зейнетақы
• Бұл бұрынғы жүйеге қатысқан, 1998 жылға дейін кемінде 6 ай еңбек өтілі бар азаматтарға арналған.
• Егер адам зерттелген жүйеде еңбек өтілі болмаған болса, ортақ зейнетақы оған тағайындалып келмеуі мүмкін.
Жинақтаушы зейнетақы
• Бұл жеке пайдалы шоттағы жинақтардан төленеді. Егер адам еңбек жолында болмаған болса, жинақтаушы компонентте қаражат болмауы мүмкін, сондықтан бұл бөліктен зейнетақы болмайды.
Егер адам мүлде жұмыс істемесе, онда қандай зейнетақы алады?
Заң бойынша, еңбек өтілі және жинақтары болмаған жағдайда да базалық зейнетақыға құқық бар. Базалық төлем барлық зейнет жасына жеткен азаматқа беріледі, оның ішінде бұрын жұмыс істемегендерге де.
Ынтымақты және жинақтаушы зейнетақы, еңбек өтілі мен БЖЗҚ-дағы аударымдар талаптарына сәйкес тағайындалады. Егер талаптар орындалмаса, олар тағайындалмайды.
2026 жылы зейнетақы мөлшері қандай?
2026 жылы ең төменгі базалық зейнетақы – 35 596 теңге.
Ал зейнетақының ең төменгі мөлшері – 69 049 теңге.
Жинақтаушы зейнетақы қандай жағдайда беріледі?
Жинақтаушы зейнетақы – жеке зейнетақы шотында жиналған қаражатқа байланысты егер адам еш жерде жұмыс істемеген болса, оған БЖЗҚ-да аударылған жарна жоқ. Демек, жинақтаушы бөліктен төлем болмайды, өйткені қаражат жоқ. Бұл қаражаттың болмауы зейнетақының тек жинақтаушы бөлігін ғана азайтады, бірақ базалық зейнетақыны алуға кедергі болмайды.