Ортақ мүлікті бөлу бойынша қаралатын азаматтық істерде туындайтың сұрақтар

Бірлескен меншікті бөлуге байланысты даулар дәстүрлі түрде Қазақстанның азаматтық сот ісін жүргізуінде Елеулі үлеске ие. Көбінесе мұндай сот ісін бұрынғы ерлі-зайыптылар бастайды, бірақ іс жүзінде мұрагерлер немесе үлестік меншікке қатысушылар арасында қақтығыстар жиі кездеседі. Заң тең иеленушілердің құқықтарының теңдігінің негізгі қағидатын бекітетініне қарамастан, нақты сот процестері көптеген құқықтық нюанстармен бірге жүреді.

 Соттың басты міндеті-қандай мүлікті бөлуге болатындығын дәл анықтау. ҚР «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» Кодексіне сәйкес ерлі-зайыптылардың неке кезінде алған мүлкі ортақ бірлескен меншік болып табылады. Алайда, даулар көбінесе ерлі-зайыптылардың біреуінің жеке қаражаты есебінен сатып алынған объектілердің айналасында пайда болады (мысалы, некеге дейінгі пәтерді сатудан түскен немесе сыйлық ретінде алынған). Мұндай жағдайларда тарап сотқа қаражаттың шығу көзін растайтын бұлтартпас дәлелдемелерді (банктік үзінді көшірмелер, сыйға тарту шарттары) ұсынуы қажет.

 Егер мүлікті мақсатына (мысалы, бір бөлмелі пәтер немесе автокөлік) пропорционалды емес зиян келтірместен заттай бөлу мүмкін болмаса, сот затты қатысушылардың біріне екіншісіне ақшалай өтемақы төлей отырып беру туралы мәселені шешеді. Бұл кезеңде объектінің нарықтық құнына қатысты келіспеушіліктер жиі кездеседі. Бағалау істі сотта қарау сәтінде жүргізіледі және дау болған кезде сот тауартану немесе құрылыс-техникалық сараптама тағайындалады.

Көбінесе даудың тақырыбы тек активтер ғана емес, сонымен қатар міндеттемелер-ипотека, тұтынушылық несиелер немесе несиелер. Жалпы ереже бойынша ерлі-зайыптылардың жалпы қарыздары олардың арасында берілген үлестерге пропорционалды түрде бөлінеді. Мұндағы сот үшін басты мәселе-қарыз қаражаты ерлі-зайыптылардың біреуінің жеке мақсаттарына емес, тек отбасының қажеттіліктеріне жұмсалғанын дәлелдеу. Сонымен қатар, ипотекалық тұрғын үйді бөлу кезінде кепіл ұстаушы банк міндетті түрде процеске тартылады, өйткені несие шартының талаптарын өзгерту оның құқықтарына әсер етеді.

Заң тараптардың бөлу кезіндегі үлестері тең деп танылатындығынан туындайды. Алайда сот екі негізгі жағдайда осы ережеден бас тартуға құқылы:

1) ата-анасының бірімен бірге тұратын кәмелетке толмаған балалардың мүдделеріне сүйене отырып;

2) ерлі-зайыптылардың біреуінің назар аударарлық мүдделеріне сүйене отырып (мысалы, егер басқа жұбайы дәлелсіз себептермен табыс таппаса немесе ортақ мүлікті отбасының мүдделеріне зиян келтірсе).

Некесі бұзылған ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін бөлу туралы талаптарға үш жылдық талап қою мерзімі қолданылады. Сот практикасында бұл мерзім ресми неке бұзылған күннен бастап емес, адам өзінің құқығының бұзылғанын білген немесе білуі керек болған күннен бастап (мысалы, бұрынғы жұбайы ортақ пәтерді пайдалануға кедергі келтірген кезде немесе оны екінші тараптың келісімінсіз сатуға тырысқан кезде) өте маңызды.

Істердің осы санаты бойынша сот практикасының біркелкілігі көбінесе жоғары сот сатысының басшылық түсіндірмелерімен қамтамасыз етіледі. Атап айтқанда, соттар үшін мүліктің құрамын және оны бөлу тәртібін айқындау кезінде негізгі құқықтық бағдарлар «соттардың некені (ерлі-зайыптылықты) бұзу туралы істерді қарау кезінде заңнаманы қолдануы туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2000 жылғы 28 сәуірдегі № 5 нормативтік қаулысында бекітілген. Дәлелдемелік базаны Мұқият дайындаумен ұштастыра отырып, оның ережелеріне сауатты сүйену процеске қатысушыларға өздерінің мүліктік құқықтарын тиімді қорғауға және заңды және әділ сот актісін шығаруға қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Жамбыл облысының кәмелетке

толмағандардың істері жөніндегі

мамандандырылған ауданаралық

сотының бас маман — сот отырысының

хатшысы                                                                                                С. Тургынов

Заң үстемдігі – сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің басты кепілі

Қазіргі таңда Қазақстан Республикасында заң үстемдігін қамтамасыз ету және...

Әділдік тілі — мемлекеттік тіл

Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның сот жүйесі түбегейлі жаңғырып, құқықтық мемлекет...

Әділдік тілі — мемлекеттік тіл

Тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның сот жүйесі түбегейлі жаңғырып, құқықтық мемлекет...

Интернеттегі алаяқтық: бір сәттік сенім – үлкен шығын

Қазіргі таңда интернет күнделікті өміріміздің бір бөлігіне айналды. Біз...

О некоммерческих организациях

       Некоммерческие организации играют важную роль в общественной жизни...