Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі — қазақ тілі. Бұл қарапайым заңнамалық норма ғана емес, ғасырлар бойы қалыптасқан ұлттық болмысымыздың, тарихымыздың, мәдениетіміздің айнасы. Тіл — халықтың жаны, оның рухани өзегі. Ана тілін білу — тарихын білу, ұлттық сананы сақтау деген сөз. Сондықтан мемлекеттік тілді насихаттау — бұл тек әкімшілік міндет емес, әрбір азаматтың рухани парызы.
Мемлекеттік тіл — мемлекет құраушы фактор. Ол қоғамды біріктіреді, ортақ құндылықтар айналасына топтастырады. Тәуелсіздік жылдары еліміз тіл саясатында елеулі табыстарға қол жеткізді: қазақ тілі Президент мен Құрылтайдың, Үкіметтің, соттардың, жергілікті атқарушы органдардың қызметінде кеңінен қолданыла бастады. Латын қарпіне көшу бағдарламасы да тіліміздің әлемдік кеңістікке интеграциялануына жаңа мүмкіндіктер ашады. Алайда заңдық шаралар ғана тіл мәртебесін айқындай алмайды — ол қоғамның ішкі сұранысына, азаматтардың белсенді ұстанымына айналар болуы тиіс.
Тілді насихаттаудың ең тиімді жолы — оны сұранысқа ие ету. Тіл сұраныста болса, ол өздігінен дамиды, таралады, өміршеңдігін көрсетеді. Бүгінгі таңда жаһандану, интернет, цифрлық технологиялар тілге жаңа сын-қатерлер әкелді. Бірақ бұл сын-қатерді мүмкіндікке айналдыруға болады. Қазақ тілінде сапалы контент, қазақша бағдарламалық қамтамасыз ету, қазақ тілінде сөйлейтін интерфейстер, жасанды интеллект құралдарының қазақшалық нұсқалары дамыса, тіліміз заманауи өмірдің барлық саласында қолданысқа ие болады. Бұл — тілді насихаттаудың ең ықпалды тетігі.
Тілді насихаттау мектептен, отбасынан басталады. Отбасында ана тілінде сөйлеу — тілдің бала санасына сіңуінің алпыс алтыншы ережесі емес, ең табиғи ортасы. Мектепте мемлекеттік тілді сапалы меңгерту — оқушының сөйлеу мәдениетін, сауатты жазу дағдысын қалыптастыруға байланысты. Мұғалімдерге ерекше жауапкершілік жүктеледі: олар тілді тек пән ретінде емес, өмірлік құндылық ретінде қабылдатуға тиіс. Оқулықтардың сапасы, оқыту әдістемесінің заманауи болуы, баланың қызығушылығын ояту — осының барлығы мемлекеттік тілді меңгеру деңгейіне тікелей әсер етеді.
Бұқаралық ақпарат құралдары, телеарналар, радио, интернет-ресурстар тілді насихаттаудың қуатты құралы. Қазақ тіліндегі сапалы хабарлар, танымдық бағдарламалар, әдеби, мәдени жобалар көрерменнің сүйіспеншілігіне ие болса, тіл мәртебесі де арта түседі. Әлеуметтік желілердегі қазақша контент, блогерлердің, қоғам қайраткерлерінің ана тілінде сөйлеуі — жас буынға үлгі. Бүгінде «мемлекеттік тіл — тек ресми құжаттардың тілі» деген ескі стереотипті жою қажет. Қазақ тілі — ғылым мен білімнің, өнер мен спорттың, бизнес пен технологияның тілі болуға тиіс.
Тілді насихаттауда әр азаматтың атқарар рөлі зор. Мемлекеттік қызметші қазақша сөйлесе, дәрігер, полицей, мұғалім азаматпен ана тілінде сөйлесуге ұмтылса — бұл насихаттың ең нақты көрінісі. Тілге деген құрмет — адамға деген құрмет. Ал басқа ұлт өкілдерінің мемлекеттік тілді меңгеруі — олардың елімізге, оның мәдениетіне деген сүйіспеншілігінің белгісі. Осы орайда тіл үйрету орталықтарының, тегін курстардың, онлайн-ресурстардың рөлі ерекше. Мемлекеттік тілді меңгеруге ниетті азаматтарға жағдай жасау — насихаттың практикалық түрі.
Тіл — ұрпақтар арасындағы көпір. Ол арқылы біз ата-бабаларымыздың даналығын, әдебиетіміз бен ғылымымызды, дәстүріміз бен салтымызды мирас етіп аламыз. Абайды, Мұқағалиды, Мұстафа Шоқайды ана тілінде оқымай түсіну мүмкін емес. Сол себепті тілді насихаттау — бұл тек коммуникация құралын кеңейту емес, ұлттық руханиятты сақтау әрі дамыту. Әрбір азаматтың ана тілінде еркін сөйлеуі, жазуы — тәуелсіздігіміздің берік іргетасы.
Мемлекеттік тілді насихаттау — күрделі әрі жан-жақты үдеріс. Ол заңнама, білім, бұқаралық ақпарат құралдары, отбасы, қоғамдық көзқарас — барлық тетіктерді үйлестіруді талап етеді. Ал ең бастысы — әр азаматтың жеке жауапкершілігі мен ішкі сенімі. Ана тілімізге деген құрметті күнделікті өмірімізде, қарым-қатынасымызда, еңбегімізде көрсете білсек, қазақ тілі мәңгі өмір сүреді, дамиды. Өйткені тіл — халықтың жаны, ал оның жаны тірі болса, ұлт та мәңгі жасайды. Ана тілін құрметтеу — өзіңді құрметтеу, ұлтыңды құрметтеу. Бұл — баршамызға ортақ парыз әрі ортақ бақыт.
Мұғалжар аудандық сотының
бас маман-сот отырысының хатшысы Ж.А.Қарашаев
