Сыбайлас жемқорлық — заңды бұзу ғана емес, қоғамның әділдікке деген сенімін әлсірететін құбылыс.
Қоғамның дамуы тек экономикалық көрсеткіштермен немесе жаңа ғимараттармен өлшенбейді. Оның шынайы жетістігі — азаматтардың заңға сенуі, еңбектің әділ бағалануы және әр адамның өз құқығы қорғалатынына көз жеткізуі. Осындай сенімге сызат түсіретін күрделі мәселелердің бірі — сыбайлас жемқорлық.
Жемқорлық туралы сөз болғанда, көпшілік ең алдымен пара беру мен пара алуды елестетеді. Алайда оның қоғамға тигізетін зияны ақшамен ғана өлшенбейді. Ол адамның мүмкіндігін шектейді, адал еңбектің құнын төмендетеді және әділдікке деген үмітті әлсіретеді.
Жемқорлықтың басталуы кейде көзге көрінбейді.
Біреудің кезексіз өтуін қалыпты жағдай деп қабылдау, мәселені таныс арқылы шешуге ұмтылу, жеке пайда үшін ортақ ережені айналып өту — мұның бәрі өзара бірдей құқық бұзушылық емес. Дегенмен мұндай әрекеттер әділдік қағидатын екінші орынға ысырудың қауіптілігін көрсетеді.
Ең қиыны — әділетсіздікке қоғамның біртіндеп үйренуі. «Бәрі осылай істейді», «Басқа жолы жоқ», «Бір реттен ештеңе болмайды» деген түсініктер адамның өз әрекетіне деген жауапкершілігін әлсіретуі мүмкін. Ал заңсыздық қалыпты көрініске айналған жерде адалдықты сақтау қиындай түседі.
Заңның күші — оның бар болуында ғана емес, бәріне бірдей қолданылуында.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес тек кінәлілерді жауапқа тартумен шектелмеуі керек. Оның алдын алуға мүмкіндік беретін ашық әрі түсінікті рәсімдер, азаматтардың өтініштеріне әділ қарау, шешім қабылдаудағы ашықтық және қоғамдық бақылау да маңызды. Қазақстан Республикасының сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатының 2022–2026 жылдарға арналған тұжырымдамасында да жемқорлықтың алғышарттарын жоюға және қоғамда оған төзбеушілік қалыптастыруға басымдық берілген.
Сонымен қатар бұл бағыттағы жұмыс әр азаматтың жеке ұстанымымен сабақтас болуы қажет. Адалдық — тек үлкен мінберлерде айтылатын ұғым емес. Ол күнделікті өмірде көрініс табады: өзгенің құқығын құрметтеуде, заңсыз артықшылықтан бас тартуда, қызметтік міндетті әділ орындауда және әділетсіздікке бейжай қарамауда.
Әрине, жемқорлықпен күресті тек азаматтардың мінез-құлқына тіреп қоюға болмайды. Тиімді мемлекеттік бақылау, заң талаптарының орындалуы, ашық басқару және құқық бұзушылық үшін әділ жауапкершілік те қатар жүруі тиіс. Жауапкершілік пен алдын алу шаралары өзара үйлескенде ғана нақты нәтиже күтуге болады.
Әділ қоғам — үнсіз келісімнен емес, ортақ жауапкершіліктен құралады.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы тұру — бір күндік науқанның міндеті емес. Бұл — үздіксіз жүргізілетін жұмыс пен азаматтық сананың көрсеткіші. Әр адам өз ісінде адалдықты таңдағанда, әр мекеме ашықтықты ұстанғанда және заң баршаға бірдей қолданылғанда қоғамның әділеттілікке деген сенімі нығаяды.
Өйткені жемқорлықтың ең үлкен жеңісі — заңсыздықтың орын алуы ғана емес, оған адамдардың үйреніп кетуі. Ал оған қарсы ең үлкен күш — әділетсіздікті қалыпты жағдай деп қабылдамау.
Әділдікке деген сенім — қоғамның көзге көрінбейтін байлығы. Оны сақтау әрқайсымыздың қолымызда.
Батыс Қазақстан облыстық мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотының бас маманы — сот отырысының хатшысы Бурекешова Диана Амангелдиевна
