Қазақстан Республикасының сот жүйесін жаңғырту және оның ашықтығын арттыру бағытындағы реформалардың ішіндегі нәтижелі қадамдардың бірі – аумақтан тыс соттылықтың енгізілуі болып табылады. Еліміздің сот ісін жүргізу тәжірибесіне цифрлық технологияларды кеңінен қолдану арқылы енген бұл тетік азаматтардың құқықтарын қорғаудың, соттардың тәуелсіздігін нығайтудың және кез келген сыртқы ықпалдардан арылудың бірегей құралына айналды. Дәстүрлі соттылық қағидаты бойынша, талап қою арыздары немесе істер негізінен жауапкердің тұрғылықты жері немесе дау туындаған аймақ бойынша қаралатын. Ал аумақтан тыс соттылықтың басты ерекшелігі – істерді автоматты түрде бөлу жүйесі арқылы арыз берілген өңірден мүлдем басқа, кез келген басқа аймақтың сотына және судьясына жолдауында жатыр.
Бұл үдеріс заманауи IT-технологиялардың көмегімен, адам факторының қатысуынсыз, толықтай автоматты түрде жүзеге асырылады. Бұл ретте тараптардың жол шығындарын шығарып, басқа қалаға баруы міндетті емес – сот отырыстары заманауи бейнеконференцбайланыс (ВКС) жүйелері немесе арнайы мобильді қосымшалар арқылы онлайн режимде өткізіледі.
Аумақтан тыс соттылықтың сот төрелігі үшін маңызы мен артықшылықтары өте ауқымды. Біріншіден, ол өңірлік деңгейдегі сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін толықтай жояды. Екіншіден, бұл тетік судьялардың ішкі тәуелсіздігін күшейтеді – олар билік өкілдерінің қысымынсыз, тек заң шеңберінде ғана әділ шешім қабылдауға мүмкіндік алады. Үшіншіден, бұл жүйе еліміздегі барлық судьялардың арасындағы жұмыс жүктемесін біркелкі бөлуге де оң ықпал етеді.
Аумақтан тыс соттылық – бұл жай ғана техникалық жаңалық емес, бұл Қазақстанның құқықтық мемлекет ретінде қалыптасуындағы, сот билігінің беделін халықаралық деңгейге көтерудегі және «Әділетті Қазақстан» қағидатын әрбір азаматтың өмірінде іс жүзіне асырудағы маңызды қадам.
Б.Изенов, Қызылорда қаласының мамандандырылған тергеу сотының аға сот приставы
