Мемлекеттік тіл – халықтың рухани болмысын, тарихи жадын және ұлттық құндылықтарын айқындайтын маңызды құндылықтардың бірі. Тіл – адамдар арасындағы қарым-қатынас құралы ғана емес, ұлттың мәдениеті мен дүниетанымын ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін рухани көпір. Сондықтан мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейту – елдің әрбір азаматына ортақ міндет.
Қазақ тілінің мәртебесін көтеру тек ресми құжаттарда немесе мемлекеттік мекемелерде қолданылуымен шектелмеуі тиіс. Мемлекеттік тіл күнделікті өмірде, еңбек ұжымдарында, қызметтік қарым-қатынаста және қоғамдық ортада кеңінен қолданылған кезде ғана оның шынайы өміршеңдігі арта түседі.
Сот жүйесі – азаматтармен тікелей қарым-қатынас жасайтын мемлекеттік органдардың бірі. Осыған байланысты сот қызметкерлерінің мемлекеттік тілді жетік меңгеруі және оны кәсіби деңгейде қолдануы ерекше маңызға ие. Себебі сотқа жүгінген азамат үшін тіл – өз құқықтары мен заңды мүдделерін түсіндірудің, өз ойын еркін жеткізудің негізгі құралдарының бірі.
Сот отырысын ұйымдастыру мен іс жүргізу барысында мемлекеттік тілдің сауатты әрі орынды қолданылуы ерекше мәнге ие. Сот отырысының хаттамасын жүргізу, процессуалдық құжаттарды рәсімдеу, азаматтармен және процеске қатысушылармен қарым-қатынас жасау кезінде тіл нормаларын сақтау – қызметтік міндетті сапалы орындаудың маңызды көрсеткіштерінің бірі. Сот саласында әрбір сөздің өзіндік құқықтық мәні болғандықтан, ойды нақты әрі түсінікті жеткізу кәсіби жауапкершілікті талап етеді.
Мемлекеттік тілде іс жүргізу – жай ғана құжаттарды қазақ тілінде толтыру емес. Ол ең алдымен тілдің мағынасын дұрыс түсініп, заң талаптарына сай нақты әрі сауатты жеткізе білуді қажет етеді. Құжаттың мазмұны қаншалықты анық әрі сауатты жазылса, азаматтардың да құқықтық ақпаратты түсінуі соншалықты жеңіл болады. Осы тұрғыдан алғанда, тіл мәдениеті мен құқықтық сауаттылық бір-бірімен тығыз байланысты.
Мемлекеттік тілді насихаттау үшін оны үйренуге мәжбүрлеуден гөрі, оның қажеттілігін күнделікті қызмет арқылы көрсету маңызды. Әрбір мемлекеттік қызметші қазақ тілінде еркін сөйлеп, сауатты жазуға ұмтылған жағдайда, бұл өзгелерге де оң әсер етеді. Бір адамның мемлекеттік тілге деген құрметі тұтас ұжымның тілдік ортасына ықпал етуі мүмкін.
Қазақ тілін дамыту әр адамның қарапайым әрекетінен басталады. Тілді жетілдіру үшін арнайы курстарға қатысу, көркем және кәсіби әдебиеттер оқу, қазақ тіліндегі ақпараттық ресурстарды пайдалану, әріптестермен мемлекеттік тілде сөйлесу сияқты тәсілдердің өзі жақсы нәтижеге жеткізеді. Ең бастысы – тіл үйренуді тек міндет ретінде емес, кәсіби және азаматтық қажеттілік ретінде қабылдау.
Мемлекеттік тілдің қызметтік ортада кеңінен қолданылуы әсіресе жас мамандар үшін маңызды. Жас қызметкер жұмыс барысында қазақ тілінің еркін қолданылуын көрсе, оның да мемлекеттік тілді меңгеруге деген қызығушылығы артады. Сондықтан әрбір қызметкердің тілге деген жауапкершілігі ұжымдағы жалпы тілдік ахуалды қалыптастыруға ықпал етеді.
Сот саласында мемлекеттік тілдің қолданыс аясын кеңейту азаматтардың сот төрелігіне деген сенімін нығайтуға да әсер етеді. Азаматтың өз тілінде сұрақ қойып, өз ойын жеткізіп, қажетті ақпаратты түсінікті түрде алуы оның мемлекеттік органмен қарым-қатынасын жеңілдетеді. Бұл өз кезегінде ашықтық пен қолжетімділік қағидаттарының жүзеге асуына ықпал етеді.
Тілдің дамуы бір күнде жүзеге асатын үдеріс емес. Бұл – жүйелі еңбекті, тұрақты ізденісті және әр азаматтың жеке жауапкершілігін қажет ететін ұзақ жол. Тілді дамытуға тек тіл мамандары немесе филологтар ғана емес, әр салада еңбек етіп жүрген мемлекеттік қызметшілер де өз үлесін қоса алады.
Қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейту – ана тілімізге деген құрметті нақты іспен көрсету. Мемлекеттік тілде сапалы қызмет көрсету, сауатты құжат әзірлеу, азаматтармен қазақ тілінде еркін қарым-қатынас жасау – осы міндеттің күнделікті көрінісі.
Тілдің болашағы оның қаншалықты жиі қолданылатынына байланысты. Сондықтан мемлекеттік тілге деген құрмет сөз жүзінде қалып қоймай, әрбір адамның күнделікті әрекетінен көрініс табуы қажет. Біз өз қызметімізде қазақ тілін қаншалықты көп қолдансақ, оның қоғамдағы орны да соншалықты нығая түседі.
Мемлекеттік тіл – баршаға ортақ құндылық. Оны құрметтеу, дамыту және келер ұрпаққа жеткізу – бүгінгі ұрпақтың жауапкершілігі. Ал бұл жауапкершілікті әрқайсымыз өз жұмыс орнымыздан, өз ортамыздан және өзімізден бастауымыз керек.
Мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотының бас маман-сот отырысының хатшысы С.Еркінбек
