Түркістан облысы 2026 жылдың алғашқы тоқсанында бюджеттік көрсеткіштер бойынша оң динамика қалыптастырып, қаржылық тұрақтылық деңгейін нығайтты. 1 сәуірдегі жағдай бойынша облыс бюджетіне түсімдер жоспары 118%-ға орындалып, 58,3 млрд теңгеге артығымен қамтамасыз етілді. Бұл өңірдің фискалдық әлеуетінің артып, кірістерді басқару жүйесінің тиімді жұмыс істеп отырғанын көрсетеді.
Өзіндік кірістер – бюджеттік өсімнің негізгі драйвері
Бюджет кірістерінің артуы негізінен өзіндік кірістер есебінен қамтамасыз етілген. Есепті кезеңде олардың нақты түсімі 70,8 млрд теңгені құрап, жоспардан 10,6 млрд теңгеге артық орындалған. Өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда бұл көрсеткіш 5,2 млрд теңгеге немесе 8%-ға жоғары.
Өзіндік кірістердің өсуі өңір экономикасындағы салық базасының кеңеюімен және кәсіпкерлік белсенділіктің артуымен тікелей байланысты. Сонымен қатар, республикалық бюджеттен түсетін трансферттер, субвенциялар және бюджеттік кредиттерді өтеу бағыттары толық 100% орындалған.
Қаржылық басқару және әкімшілік бақылау
Облыс әкімдігінің апталық мәжілісінде бюджеттің орындалуы және даму индикаторларының жүзеге асу барысы жан-жақты қаралды. Облыс әкімі Нұралхан Көшеров қаржылық тәртіпті күшейту қажеттігін атап өтіп, түсімдерді арттыру және бюджетті тиімді игеру мәселесін қатаң бақылауда ұстайтынын жеткізді.
Басқару деңгейінде кемшілікке жол берген аудан және қала әкімдіктеріне нақты тапсырмалар беріліп, жауапкершілік күшейтілді. Бұл тәсіл бюджеттік тәртіпті сақтауға және жоспарлардың орындалуын қамтамасыз етуге бағытталған.
Республикамен салыстырғандағы артықшылық
Қаржы және мемлекеттік активтер басқармасының мәліметінше, өңірдің кейбір макроэкономикалық көрсеткіштері республикалық орташа деңгейден жоғары. Өзіндік кірістер жоспары 118%-ға орындалып, республикалық орташа көрсеткіш – 109%-дан асып түскен. Түсімдердің өсу қарқыны 108%, ал салықтық түсімдер 104%-ды құрап, оң динамика көрсетіп отыр.
Бұл деректер өңірдің салықтық әкімшілендіру жүйесі мен экономикалық белсенділігінің салыстырмалы түрде жоғары екенін дәлелдейді.
Салық құрылымындағы негізгі өсім көздері
Өзіндік кірістердің негізгі өсімі бірнеше салық түрлері есебінен қалыптасқан. Атап айтқанда:
- жеке кәсіпкерлердің табыс салығы – 7,6 млрд теңге
- мүлік салығы – 4,7 млрд теңге (жоспардан 1 млрд теңгеге артық)
Бұл көрсеткіштер шағын және орта бизнестің дамуы мен мүліктік базаның кеңеюі салық түсімдеріне тікелей әсер етіп отырғанын көрсетеді.
Экономикалық белсенділік және тіркеу динамикасы
Өңір экономикасындағы оң үрдістерге заңды тұлғалар санының артуы да ықпал етіп отыр. Жыл басынан бері басқа өңірлерден 172 заңды тұлға көшіп келіп, бюджетке 394 млн теңге түсім қамтамасыз еткен. Сонымен қатар 362 жаңа заңды тұлға тіркелген.
Бұл көрсеткіштер Түркістан облысы-ның инвестициялық және іскерлік тартымдылығының артып келе жатқанын білдіреді. Бизнес субъектілерінің көбеюі ұзақ мерзімді перспективада салық базасын кеңейтудің негізгі факторы болып қала береді.
Бюджет шығыстары және қаржылық тәртіп
Есепті кезеңде облыс бюджетінің шығыстары 315,6 млрд теңгені құрап, жоспар 99,4%-ға орындалған. Бұл бюджеттік тәртіптің сақталуын және қаржы қаражатының жоспарлы игерілуін көрсетеді.
Қаржылық басқару тұрғысынан алғанда, кірістер мен шығыстардың теңгерімді орындалуы өңірдің макроқаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ететін негізгі факторлардың бірі болып табылады.
Даму жоспары және индикаторлар жүйесі
Экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының деректеріне сәйкес, 2021–2025 жылдарға арналған өңірлік даму жоспарында 27 негізгі ұлттық индикатор, 17 нысаналы индикатор және 77 нәтижелі көрсеткіш қарастырылған.
2025 жылдың қорытындысы бойынша:
- 17 нысаналы индикатордың 11-і орындалған
- 3 индикатор орындалу үстінде
- 77 нәтижелі көрсеткіштің 51-і орындалған, 9-ы орындалу сатысында
Бұл жүйе өңірлік саясаттың тек қаржылық көрсеткіштермен шектелмей, нақты әлеуметтік-экономикалық нәтижелерге бағытталғанын көрсетеді.
Қорытынды
Жалпы алғанда, Түркістан облысы-дағы бюджеттік саясаттың І тоқсандағы нәтижелері қаржылық тәртіптің күшейгенін, салықтық әкімшілендірудің тиімділігін және экономикалық белсенділіктің артқанын көрсетеді.
Өзіндік кірістердің өсуі, инвестициялық тартымдылықтың күшеюі және даму индикаторларының орындалуы өңірдің ұзақ мерзімді қаржылық тұрақтылығына негіз қалыптастырып отыр. Дегенмен, алдағы кезеңде бюджеттік жоспарлаудың сапасын арттыру, шығыстардың тиімділігін күшейту және салық базасын одан әрі кеңейту негізгі басым бағыт болып қала бермек.
