Қазақстан Республикасы – көпұлтты мемлекет. Осындай алуан түрлі этностар мен мәдениеттер тоғысқан елде тіл мәселесі ерекше маңызға ие. Қазақстан Республикасының Конституциясының 7-бабына сәйкес, мемлекеттік тіл – қазақ тілі. Мемлекеттік тіл – ел тәуелсіздігінің, ұлттық бірегейліктің және құқықтық жүйенің негізгі тіректерінің бірі. Әсіресе сот жүйесінде мемлекеттік тілдің орны мен рөлі айрықша.
Қазақстан Республикасының Конституциясы мемлекеттік тілдің мәртебесін айқындай отырып, оның бүкіл мемлекеттік органдарда, соның ішінде сот жүйесінде қолданылуын міндеттейді. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасындағы Тіл туралы заң мемлекеттік тілдің қоғам өмірінің барлық саласында қолданылуын қамтамасыз етуді көздейді.
Сот ісін жүргізу тәртібі Қазақстан Республикасының Азаматтық процестік кодексі мен Қазақстан Республикасының Қылмыстық-процестік кодексі нормаларымен реттеледі. Аталған кодекстерге сәйкес, сот ісін жүргізу мемлекеттік тілде жүзеге асырылады, ал қажет болған жағдайда сот процесіне қатысушыларға аудармашы қызметі ұсынылады.
Сот – әділдіктің, заң үстемдігінің және азаматтардың құқықтарын қорғаудың негізгі кепілі. Мемлекеттік тілдің сот жүйесінде қолданылуы бірнеше маңызды функция атқарады:
- Құқықтық теңдік кепілі – Азаматтардың ана тілінде немесе мемлекеттік тілде сотқа жүгіну мүмкіндігі олардың құқықтарын толық жүзеге асыруға жағдай жасайды.
- Құжат айналымының бірізділігі – Сот актілері, хаттамалар, шешімдер мемлекеттік тілде рәсімделуі құқықтық айқындықты қамтамасыз етеді.
- Құқықтық мәдениетті қалыптастыру – Мемлекеттік тілде жүргізілетін сот процесі құқықтық терминологияның дамуына, заңи сауаттылықтың артуына ықпал етеді.
- Мемлекеттік тұтастықты нығайту – Сот жүйесінде қазақ тілінің қолданылуы ел бірлігін нығайтады.
Мемлекеттік тілдің сот жүйесіндегі мәртебесі тек формалды сипатта емес, ол нақты іс жүргізу құралы болып табылады. Судьялар, прокурорлар, адвокаттар және сот қызметкерлері мемлекеттік тілді кәсіби деңгейде меңгеруі тиіс. Бұл сот актілерінің сапасына, түсініктілігіне және заңдылығына тікелей әсер етеді.
Сонымен қатар, сот жүйесінде мемлекеттік тілдің үлесін арттыру бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде:
- сот актілерін қазақ тілінде әзірлеу үлесі артуда;
- терминологиялық бірізділік қалыптасуда;
- электрондық сот жүйелерінде мемлекеттік тілдің қолданылу аясы кеңеюде.
Қазақстан Республикасы сот жүйесіндегі мемлекеттік тілдің орны – стратегиялық маңызға ие. Ол тек қарым-қатынас құралы емес, әділ сот төрелігінің маңызды элементі. Мемлекеттік тілдің толыққанды қолданылуы – құқықтық мемлекеттің, заң үстемдігінің және ұлттық құндылықтардың нығаюының кепілі.
Сот жүйесінде мемлекеттік тілдің мәртебесін арттыру – уақыт талабы әрі тәуелсіз Қазақстанның даму бағытымен үндес маңызды міндет.
ӨТЕҒАЛИЕВА БОТАКӨЗ САҒИТҚЫЗЫ
Орал қаласының №2 сотының бас маман-сот отырысының хатшысы
