Қоғамда заңның үстемдігін қамтамасыз ету, сот шешімдерінің орындалуын жүзеге асыру – құқықтық мемлекеттің басты талаптарының бірі. Сот әділ шешім қабылдағанымен, егер ол шешім орындалмаса, оның қоғамдағы маңызы төмендеп, азаматтардың құқықтарына нұқсан келуі мүмкін. Осындай жағдайда сот шешімдерінің толық әрі уақтылы орындалуын қамтамасыз ететін маңызды тұлғалардың бірі – жеке сот орындаушысы. Жеке сот орындаушысы атқарушылық іс жүргізу саласында қызмет атқарып, азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға бағытталған маңызды міндеттерді жүзеге асырады.
Жеке сот орындаушысының негізгі қызметі – сот актілерін, сондай-ақ заңда көзделген басқа да атқарушылық құжаттарды орындау. Бұл қызмет азаматтық, әкімшілік және басқа да істер бойынша қабылданған шешімдердің нақты орындалуын қамтамасыз етуге бағытталған. Яғни, сот шешімі бойынша қарыз өндіру, мүлікті тәркілеу, айыппұлдарды өндіріп алу, алимент төлеуді қамтамасыз ету сияқты маңызды мәселелердің барлығы жеке сот орындаушысының қатысуымен жүзеге асырылады. Осы арқылы жеке сот орындаушысы қоғамдағы құқықтық тәртіптің сақталуына және заң талаптарының орындалуына үлес қосады.
Жеке сот орындаушысының қызметі үлкен жауапкершілікті талап етеді. Себебі ол бір жағынан заң талаптарын қатаң сақтауы тиіс болса, екінші жағынан азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын бұзбауға міндетті. Атқарушылық іс жүргізу барысында жеке сот орындаушысы тараптармен жұмыс жүргізеді, борышкерлерге заң талаптарын түсіндіреді, берешекті өндірудің заңды жолдарын қолданады. Сонымен қатар ол тараптардың мүдделерін тең дәрежеде ескеріп, барлық әрекеттерін заң аясында жүзеге асыруы қажет.
Жеке сот орындаушысының міндеттеріне атқарушылық құжаттарды уақытылы қабылдау, іс жүргізуді бастау, борышкердің мүлкін анықтау, қажет болған жағдайда мүлікке тыйым салу, банктік шоттарға шектеу қою, сондай-ақ заңда көзделген басқа да шараларды қолдану жатады. Бұл шаралардың барлығы сот шешімдерінің нақты орындалуын қамтамасыз етуге бағытталған. Сонымен бірге жеке сот орындаушысы өз қызметінде әділдік, бейтараптық және заңдылық қағидаларын басшылыққа алуы тиіс.
Жеке сот орындаушысының қызметінде адамдармен тікелей жұмыс істеу ерекше орын алады. Көп жағдайда азаматтар сот шешімінің орындалу барысына алаңдайды немесе заң талаптарын толық түсінбеуі мүмкін. Осындай жағдайда жеке сот орындаушысы түсіндіру жұмыстарын жүргізіп, тараптарға олардың құқықтары мен міндеттерін жеткізеді. Бұл өз кезегінде қоғамдағы құқықтық мәдениеттің қалыптасуына оң әсерін тигізеді.
Қазіргі таңда жеке сот орындаушыларының қызметі заманауи талаптарға сай дамып келеді. Ақпараттық технологиялардың енгізілуі, электрондық жүйелердің қолданылуы атқарушылық іс жүргізу процесін жеңілдетіп, ашықтықты арттыруға мүмкіндік беріп отыр. Мысалы, электрондық базалар арқылы борышкерлердің мүлкі туралы мәліметтерді анықтау, банктік шоттарға шектеу қою сияқты әрекеттер жедел түрде жүзеге асырылады. Бұл өз кезегінде сот шешімдерінің орындалу тиімділігін арттыруға ықпал етеді.
Сонымен қатар жеке сот орындаушысы өз қызметінде кәсіби біліктілікті үнемі жетілдіріп отыруы қажет. Заңнаманың өзгеруі, қоғамдағы құқықтық қатынастардың дамуы бұл сала мамандарынан жоғары білімділік пен жауапкершілікті талап етеді. Сондықтан жеке сот орындаушылары заң талаптарын терең меңгеріп, қызмет барысында әділдік пен адалдық қағидаларын ұстануы тиіс.
Жеке сот орындаушысы – қоғамдағы заң үстемдігін қамтамасыз ететін, сот шешімдерінің нақты орындалуына жауапты маңызды маман. Оның қызметі азаматтардың құқықтарын қорғауға, әділдікті қамтамасыз етуге және құқықтық тәртіпті нығайтуға бағытталған. Сондықтан жеке сот орындаушысының еңбегі қоғам үшін аса маңызды әрі жауапты қызметтердің бірі болып саналады.
Е.Аунеков, Шымкент қаласының атқарушылық округінің жеке сот орындаушысы
