Әр түрлі жағдайларға байланысты алименттерді төлеу немесе өндіріп алу қажеттілігі туындауы мүмкін.
Қазақстан Республикасының «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» Кодексінің 20-тарауында ерлі-зайыптылардың және бұрынғы ерлі-зайыптылардың алименттік міндеттемелері көзделген.
Атап айтқанда, Кодекстің 147-бабына сай ерлі-зайыптылар бірін-бірі материалдық жағынан қолдауға міндетті.
Егер, мұндай қолдаудан бас тартқан және ерлі-зайыптылардың арасында алимент төлеу туралы келісім болмаған жағдайда, алимент төлеуге қажетті қаражаты бар екінші жұбайдан немесе бұрынғы жұбайынан:
1) еңбекке жарамсыз мұқтаж жұбайының;
2) жүктілігі кезеңінде және ортақ баласы туған күннен бастап үш жыл бойы зайыбының;
3) ортақ мүгедек баланы он сегіз жасқа толғанға дейін бағып-күтуді жүзеге асырып отырған, сондай-ақ он сегіз жасқа толған соң ортақ мүгедек балаға I-II топтағы мүгедектік белгіленген жағдайда көмекке мұқтаж жұбайының алимент төлеуді сот тәртібімен талап етуге құқығы бар.
Алименттер мөлшерін және төлеу тәртібін сот анықтайды.
Кодекстің 150-бабына сай сот бұрынғы жұбайына алименттерді төлеуден босатуы немесе белгілі бір мерзімге шектеуі мүмкін,
- егер көмекке мұқтаж жұбайының еңбекке қабілетсіздігі құмар ойындарға, бәс тігуге, спирттік ішімдіктерге, есірткі, психотроптық заттарға, сол тектестерге салынуы салдарынан немесе оның қасақана қылмыстық құқық бұзушылық жасауы салдарынан орын алса;
- ерлі-зайыптылар некеде (ерлі-зайыптылықта) ұзақ тұрмаған (бес жылға дейін) болса;
- алимент төлеуді талап ететін жұбай отбасында лайықсыз мінез-құлық көрсеткен жағдайларда.
Сонымен қатар, сот шешімімен күтіп-бағуға құқығы бар жұбайы жаңа некеге отырса (ерлі-зайыпты болса), осы Кодекстің 148-бабында көзделген мән-жайлар жойылса бұрынғы жұбайын күтіп-бағу жөніндегі міндет тоқтатылады.
Маңғыстау облысының кәмелетке
толмағандардың істері жөніндегі
мамандандырылған ауданаралық сотының
судьясы М.М.Джумаева
