ДетективКОНКУРС ДЕТЕКТИВ

АТАМАН

– Не үшін маған бермексің?
– Оның өмірін сақтағым келеді.
– Мені қалай таптың?
– Мен іздесем бәрін табам!
– Өзіңе сенімдісің, маған сенесің бе?
– Сіз сенімді адамсыз. Менде басқа жол жоқ болып тұр!
– Сатпақсың ба?
– Ақша да керек боп…
– Қанша сұрайсың?
– Мың теңге…
– Жақсы. Сен қайда барасың?
– Тағы да түрмеге…
– Не бүлдірдің?
– Қазір жазықты да, жазықсыз да қамалып жатқан заман. Ал, мен… білесіз?..
– Әрине… Ертең осы жерде кездесейік, – деп министр қолын ұсынды.
– Келістік. Министр соңынан қарап еді Атаман қос иығы түсіп, солқылдап жылап бара жатқандай көрінді…
* * *
Ленинградта оқып жүрген Қоңырға тілдей қағаз келді. «Елге жет, әкең нашар», – депті. Қоңырдан маза кетті. Жедел жолға қамданды. Ұшаққа билет алды. Қоңыр мінген ұшақ түбіт-түбіт бұлттарды тіліп өтіп, бетегелі белдер мен өзен-көлдерді артқа қалдырып, қыран құстай қалықтап, қанаттарын қомдап келіп, ару Алматыға бауырлап қонды. Ұшақтан түскен жігіт таксилетіп қаланың қақ төріндегі үйіне тартты. Жүрегі дүрсілдеп келеді. «Әкем тірі болып, жазылса екен!». Дәл қазіргі арманы – осы. Жетелеп жүріп жеткізген әкесін жанындай жақсы көреді. Әкесінің де баласына құрметі ерекше. Үнемі жоғарғы қызметте жүрсе де, жан дегенде жалғыз баласын көзінен де, ойынан да таса қалдырған емес. Жақсы мектепте оқытты, жақсы тәрбие берді. Қолы қалт етсе, бауырына басып жүріп, өмірге баулыды. Адалдыққа, еңбекқорлыққа үйретті. Қалаған оқуына жіберді. Сөйткен асыл әке хал үстінде жатыр. Мынау тілдей қағаз үрей туғызып келеді.
…Үйге кірген Қоңырды әкесінің қарындасы мен дәрігер қарсы алды. Басқа көңіл сұраушыларды әкесі әдейі басқа жаққа жіберсе керек. Анасы ертеректе дүние салған болатын. Жүздері солғын. Қоңырға қысқа амандасқан екеуі төргі үйде жатқан әкесі жақты ымдады. Тез басып келген Қоңыр басына биік жастық жастап, диванда жатқан әкесіне:
– Ассалаумағалейкүм, – деп оң қолымен төсін басты. Төсін басқаны болмаса, әкесінің дауысы анық естілмеді. Тек «кел!» дегендей ишара етті. Қоңыр еңкейіп қолын қысып еді, әкесі маңдайынан иіскеді. Өңі қашып, көзі шүңірейіп, жүдеп кетіпті. Сырқаты салмақты болса керек.
– Келдің бе, балам? – Келдім. Жеделхатты ала жеткенім… Тәуірсіз бе? Дәрігерлер не дейді?
– Тәуірмін… Сырқатым салмақты.
– Жазылып кетесіз, әке!
– …Сені әдейі шақырттым. Ақтық сапарымның алдында өзіңе айтарым бар еді… Қарт әке ауыр күрсінді. Әке мен бала іштей түсінісіп, үнсіз қалды. Үнсіздікті әкесі бұзды. Қоңырдың қолын ұстап отырып, ашаршылық, репрессия жылдарындағы ұлт тағдырын, жазықсыз құрбандардың жай-күйін, жан азабын, жан-жарасын әкесі түгел айтып берді. Қоңырға ең ауыр тигені өзі туралы естіген шындық болды. Мүмкін емес! Адам сенгісіз. Қалай болғаны? Сенбейін десе, өлім мен өмірдің арасында жатқан әкесінен естіп отыр. Өзгеден естісе сенбес еді. Қайдан іздейді?
«Оны кешір, тауып ал!» дейді әкесі. Қалай кешіреді? Қайдан табады? Ширек ғасыр өтіпті. Өмір – жұмбақ.
…Түрме – шалыс басқанның мекені. Ақиқат іздегендер де аз емес. Сан қилы тағдырлардың тоғысқан жері. Түрменің өз заңы бар. Үкіметтің заңы зындан есігінің сыртында қалады. Ішке кіре алмайды. Ішкі заң сыртқы заңнан әлдеқайда қатал. Қауіпті. Қалт бассаңыз, ажал құшасыз. Аман шықпайсыз. Негізгі шарт: адалдық, сөзде тұру, уәдені бұзбау, өзгені сатпау. Осындай болсаңыз, қадірлісіз. Осалдық танытсаңыз, өміріңіз тозаққа айналады. «Ер жақсысы – түрмеде, ат жақсысы – кермеде» дегенді бұндағылар қатты ұстанады. Кім болса да, кім келсе де, ұзақ отырғандарға құрметпен қарайды. Түрмені де солар басқарады. Басынан кестелі тақиясын тастамайтын, жағасына кір қонбайтын осы бір адамды бәрі сыйлайды. Лақап аты – Атаман. Мұндағылардың бәрі солай атайды. Атаман туралы аңыз да, алып-қашпа сөз де көп. Бойы екі метрдей, жауырынды, атан жіліктей, алып адам. Көзі бүркіттің жанарындай өткір. Жалт-жұлт етіп тұрады. Сөзі салмақты, зілді. Екі сөйлемейді. Кесіп айтады. Қатал. Шешімшіл. Түрме бастығының өзі Атаманмен санасады. Сонау ауыр жылдары түрмедегі барлық азаматтарды аштық пен аурудан аман алып қалған да осы Атаман. Жас кезінде тіпті сұрапыл бопты. Екі метрлік бетон дуалдан бір-ақ қарғиды екен. Жұмысын өзгелер істейді.
Жорықтан қайтқан Атаман күніне түрмедегілерге тамақ тасып тұрыпты-мыс. Тар қапаста отырған талай азаматтың жанына арашашы болыпты. Төбелесі де сойқан дейді. Айналып ұшады екен. Өзі жалғыз жиырма жігітті жайпағанын көргендер бар деп жүр. Қазір бетіне келер жан жоқ. Құс жастық, ақ көрпеде жатып, ыммен басқарып отыр. Шау тартып та барады. Күн шаңқай түс. Көзі ілініп кеткен екен. Түс көріпті. Арнайы келіп оятқан капитан ұйқысын бұзды. Түсін жақсылыққа жорыды.
– Не болды?
– Шақырып жатыр.
– Кім?
– Бастық.
– Қазір барам… Алдына келген Атаманға ештеңе айтпай, бастық сыртқа қарай беттеді. Қара шәугімдей қара құлпы бар темір есік айқара ашылып, еркіндікке шыққан Атаманды шілденің шіліңгір өткір күні қарсы алды. Өткір күнге қарай алмаған Атаман көзін қолымен көлегейлеп, сығалады. Саф ауа! Таза табиғат. Еркін тыныстап жұтты. Сүліктей қара вольгадан түскен екеу бұған қарай жүрді. Бұл есін жия алмай тұр. Мына жұмбақты түсінбеді. Қасына келген жігіт сәлем берді. Қыз ернін жыбырлатып, ізет көрсетті. Жігіт, машинаны нұсқап ишарат жасады. Атаманды отырғызған қара вольга Қаратал өзенінің бойындағы қалың ағаштың аңғарына келіп бір-ақ тоқтады. Ешкім тіл қатпады. Машинадан түскен Атаман өзенді жағалап, суға бетін жуды. Қандай ғажап! Ауылды сағыныпты. Көзіне жас келді. Жігіт өзенді құлдилап төмен кетті. Қыз дастарқан жайып, самаурынға шай қойды. Күркіреген өзен. Әсем табиғат. Ат шаптырым дастарқан. Үшеуі отыр. Бір-бірінен жатырқайтын секілді… Шай құйылды. Коньяк ашылды. Үнсіздікті жігіт бұзды.
– Ac алыңыз! Шығуыңызбен, – деп стаканды соғыстырып тартып жіберді. Атаман да қағып салды. Жігіт тағы құйды. – Қартайыпсыз… Атаман жақтырмай қарады. Жігіттің көзі отты екен.
– Неше жыл отырдыңыз?
– 25 жыл…
– Ширек ғасыр.
– Иә…
– Мынау – әйелім.
– Аа, бақытты болыңдар!
– Мені таныдыңыз ба?
– Жоқ…
– Сізді жоғарғы жақпен сөйлесіп, бостандыққа шығарып алдым.
– Сен кімсің?
– Мен бе!.. Баяғыда мың теңгеге сатып жіберген балаңызбын. Атаманның жүрегі дүрсілдеп, маңдайынан тер бұрқ ете түсті. Ұлының бетіне тура қарай алмады.
– Мені сатпағаныңызда, мен де сіздей қылмыскер болар ма едім? Жүрегі ештеңеден қайтпаған, талай сот, сойқан көрген Атаман бүгін ар сотында қиналды. Ақталуды артық санады. Үнсіз ұзақ отырды… Қоңырдың ары қарай әкесін қинағысы келмеді. Оның да жүрегі езіліп отыр еді. Сөзге келген Атаман, ұлына:
– Мені қайтадан түрмеге апарып таста, – деді. Аузына түскен сөзі осы. Қоңыр басын шайқады. Үш жолаушы мінген қара вольга кешкі қоңыр салқынмен Алматыға кірді…
Ербол БЕЙІЛХАН

Әлсіз | СлабоОнша емес | Так себеЖарайды | НормальноЖақсы | ХорошоКеремет | Отлично Баға беріңіз | Оцените

Загрузка...

Комментарий