Мемлекеттік басқару жүйесінің тиімді жұмыс істеуі мемлекеттік қызметшілердің кәсіби даярлығымен ғана емес, олардың моральдық-этикалық ұстанымдарымен де тығыз байланысты. Мемлекеттік қызметші қоғам мүддесіне қызмет ететін тұлға болғандықтан, оның мінез-құлқы мен іс-әрекеті халықтың мемлекетке деген көзқарасына тікелей әсер етеді. Осы тұрғыда Қазақстан Республикасында мемлекеттік қызметшілердің қызметін реттейтін Әдеп кодексі маңызды нормативтік құжат болып табылады.
Әдеп кодексінде белгіленген мінез-құлықтың жалпы стандарттары мемлекеттік қызметшінің қызметтік міндеттерін орындау барысында және қызметтен тыс кезеңде ұстануға тиіс қағидаттарды айқындайды. Аталған стандарттар мемлекеттік қызметтің ашықтығын қамтамасыз етуге, қызметтік тәртіпті нығайтуға және сыбайлас жемқорлық көріністерінің алдын алуға бағытталған.
Мінез-құлық стандарттарының негізін заңдылық қағидаты құрайды. Мемлекеттік қызметші өз қызметінде Қазақстан Республикасының Конституциясын, қолданыстағы заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілерді басшылыққа алуы тиіс. Құқықтық нормаларды сақтамау мемлекеттік қызметтің мәніне қайшы келеді және қоғам тарапынан сенімнің төмендеуіне алып келеді.
Әдеп кодексінде адалдық, әділдік және жауапкершілік қағидаттарына ерекше мән беріледі. Мемлекеттік қызметші қызметтік өкілеттіктерін жеке пайда табу мақсатында пайдаланбауы, кез келген жағдайда бейтарап шешім қабылдауы тиіс. Мүдделер қақтығысына әкелуі мүмкін жағдайларда өз басшылығын дер кезінде хабардар ету мемлекеттік қызметшінің адалдығын көрсетеді.
Мемлекеттік қызметшілердің азаматтармен өзара қарым-қатынасы мінез-құлықтың жалпы стандарттарының маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Халықпен жұмыс жүргізу кезінде сыпайылық сақтау, әдеп нормаларын ұстану және әрбір азаматқа құрметпен қарау міндетті талап саналады. Азаматтардың өтініштері мен шағымдарын қарау барысында әділдік пен ашықтық қағидаттары сақталуы қажет.
Сонымен қатар, әдеп кодексі қызметтік ұжымдағы өзара қарым-қатынасқа да талап қояды. Әріптестер арасында өзара сыйластықты сақтау, кәсіби әдептен аспау және іскерлік этиканы ұстану тиімді еңбек процесін қамтамасыз етеді. Ұжым ішіндегі этикалық нормалардың бұзылуы қызметтің сапасына кері әсерін тигізеді.
Мемлекеттік қызметшінің қызметтен тыс уақыттағы мінез-құлқы да оның кәсіби бейнесінің ажырамас бөлігі болып табылады. Қоғамдық ортада өзін мәдениетті ұстау, заңға қайшы және әдепке сай келмейтін әрекеттерден аулақ болу мемлекеттік қызметші мәртебесіне сәйкес келуі тиіс. Мұндай талаптар мемлекеттік биліктің оң имиджін қалыптастыруға ықпал етеді.
Қорытындылай келе, Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің әдеп кодексінде көзделген мінез-құлықтың жалпы стандарттары мемлекеттік қызметтің тұрақтылығы мен қоғам алдындағы жауапкершілігін қамтамасыз ететін маңызды механизм болып табылады. Бұл стандарттарды сақтау мемлекеттік қызметшінің кәсіби мәдениетін арттырып, мемлекет пен азаматтар арасындағы өзара сенімді нығайтуға жағдай жасайды.
А.Мұқанова
