Желтоқсан айында бірқатар ел өз бюджетін бекітті. Бұл Қазақстан мен Орталық Азия елдерінің даму жолын, әр елдің басымдықтарын және болашақ стратегиясын бағалауға мүмкіндік береді.
Сарапшы Расул Рысмамбетовтың айтуынша, Орталық Азия — төрт бюджет, төрт болашақ моделі. Бұл қатарда Түрікменстан әлі деректерін ұсынбаған. Ал Қазақстан, Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстан бюджеттік саясатта әртүрлі модельдер мен басымдықтарды көрсетіп отыр.
Қазақстан 2026 жылы теңгерімді және жетілген фискалдық басқару моделін ұсынады. Елдің бюджеті 27,3 трлн теңгені құрайды. Бұл ЖІӨ-нің 14,8%-ы, оның 39%-ы әлеуметтік мақсаттарға бағытталған. Әлеуметтік қолдауға бюджеттің 25%-ы, денсаулық сақтауға 10%-ы, ал білім беру мен мәдениетке 15%-ы жұмсалады. Ол тұрақты экономикалық өсімнің негізін қалыптастырады. Бұл бюджеттік модель адам капиталын басқарудағы жүйелілікті көрсетеді.
Расул Рысмамбетов атап өткендей, Өзбекстан бюджеттің 55%-ын (220 трлн сум) білім беру мен денсаулық сақтауға бөледі. Шығыстар ЖІӨ-нің 19%-ын құрайды. Бұл өңірдегі «әлеуметтік» бюджет құрылымы болып саналады. Ел жаңа мемлекеттік модель жасап, адам капиталына және инфрақұрылымдық жаңғыртуларға басымдық береді. Фискалдық жүктеме жоғары, бірақ белсенді реформалар мен цифрлық шешімдер арқылы оны қолдауға болады.
Қырғызстан бюджеттің 36%-ын экономикалық дамуға жұмсайды, ал әлеуметтік бағыттарға бөлінетін үлесі 28,8%-ды құрайды.
Сарапшының пікірінше, Қырғызстан бюджетін шағын, бірақ икемді етіп ұстап, инвестициялар мен халықаралық көмектің арқасында экономикалық өсуге талпынып отыр.
Тәжікстан бюджеттің 22%-ын энергия мен инфрақұрылымға, ал әлеуметтік мақсаттарға 47%-ын бөледі.
Расул Рысмамбетов атап өткендей, бұл өмір сүру және ұзақ мерзімді автономия курсын көрсетеді. Мұнда энергетика экономиканың негізгі тірегі болып саналады.
«Жалпы, Қазақстан мен Орталық Азия елдері ұлттық ерекшеліктеріне сәйкес әлеуметтік бағыттағы экономикаға бет бұруда. Қазақстанда — жүйелілік пен ашықтық, Өзбекстанда — реформалылық, Қырғызстанда — динамика, Тәжікстанда — ресурстық концентрация», — дейді сарапшы.
Әр елдің бюджеттік саясаты олардың даму стратегиясы мен болашаққа қойған басымдықтарын айқын көрсетеді.
