Сот істі дайындау барысында және алдын ала тыңдауда талап қоюшы мен жауапкерге әкімшілік істі жазбаша іс жүргізу тәртібімен қарау мүмкіндігін, оған көшу үшін олардың келісімі талап етілетінін түсіндіреді және сот, жазбаша іс жүргізуге көшуді істі сот талқылауына дайындау аяқталғанға және сот отырысы тағайындалғанға дейін жүзеге асыруы керек.
Сот процесіне өзге де қатысушылардың жазбаша іс жүргізуге көшуге келісімі процестік заңнамада көзделмеген, сол себепті, сот процесіне өзге де қатысушылардың процестік құқықтарына нұқсан келтірмеу мақсатында сот, олардың талап қоюға жазбаша пікір беру не жауапкердің жазбаша пікіріне қарсылық білдіру, сондай-ақ сотқа іске қатысы бар ақпаратты, мәліметтер мен дәлелдемелерді жіберу, яғни процестік құқықтарды толық көлемде іске асыру және оларға жүктелген процестік міндеттерді орындау құқығын түсіндіреді.
Сот тараптардың келісімімен әкімшілік істі жазбаша талқылауда ақылға қонымды, бірақ талап қойылған күннен бастап үш айдан аспайтын мерзімде қарауға құқылы. Аса күрделі әкімшілік істер бойынша бұл мерзім соттың уәжді ұйғарымымен ақылға қонымды, бірақ үш айдан аспайтын мерзімге ұзартылуы мүмкін.
Сот талқылауының мерзімін ұзарту туралы ұйғарым прокурордың өтінішхаты бойынша шағым жасауға, қайта қарауға жатпайды.
Егер тараптың бұрын білдірілген келісімді қайтарып алу туралы өтінішхаты келіп түссе, сот ауызша талқылауға көшеді. Ал, егер бұл істі дұрыс шешу үшін қажет болса, сот өз қалауы бойынша ауызша талқылауға көшуге құқылы.
Жазбаша талқылау тәртібімен әкімшілік іс ауызша талқылауды жүргізбестен қаралады.
Әкімшілік іс осындай тәртіппен қаралған кезде сот тараптар ұсынған және өз бастамасы бойынша талап етілген дәлелдемелерді зерттейді және олар бойынша шешім қабылданады және сот қосымша сол мерзім ішінде өтінішхаттар мен құжаттарды ұсынуға болатын мерзімді тағайындайды.
Жазбаша іс жүргізу барысында дәлелдемелерді зерттеу, дәлелдеу нысанасы мен шектері жазбаша іс жүргізудің сипаты мен осы бапта белгіленген ерекшеліктері ескеріле отырып, Қазақстан Республикасы Азаматтық процестік кодексінің (бұдан әрі-АПК) нормаларында белгіленеді. Әкімшілік процестің тараптары жазбаша дәлелдемені ұсынған адамдарды қоспағанда, мұндай дәлелдеменің қатыстылығына, жарамдылығына және анықтығына дау айтуға құқылы.
Сот жазбаша талқылауда, егер бұл әкімшілік істің тез шешілуіне ықпал етсе, ауызша талқылау үшін көзделген дәлелдемелерді жинау (ұсыну) және зерттеу үшін АПК-де белгіленген қағидаларды сақтаудан ауытқуға құқылы.
Сондай-ақ, сот жеке процестік әрекетті жасау немесе процестік мәселені шешу үшін ауызша сот отырысын тағайындауы мүмкін.
Мұндай сот отырысы жазбаша талқылаудың мәні жол беретін шамада ауызша сот талқылауының қағидалары бойынша жүзеге асырылады.
Бұл ретте сот қажетті ақпарат пен дәлелдемелерді жазбаша нысанда ұсынуды талап ете алады.
Қажетті ауызша сот талқылауын өткізгеннен кейін жазбаша іс жүргізуді одан әрі жүзеге асыру қосымша ұйғарымдар шығарылмастан жалғасады.
Жазбаша іс жүргізу тәртібімен қаралған әкімшілік іс бойынша шешім осы ӘРПК-нің 24-тарауында белгіленген және жазбаша іс жүргізу мәніне сәйкес келетін қағидалар ескеріле отырып қабылданады және оған апелляциялық және кассациялық тәртіптермен шағым жасалуы мүмкін.
Шымкент қаласы МАӘС судьясы Г.Калдыбекова
