Құқықтық мемлекетте сот билігінің орны ерекше. Ал сол сот билігінің өзегінде тұрған, әділдіктің айнасы саналатын тұлға – судья. Судья – тек заң нормаларын қолданушы емес, ол – адам тағдырына тікелей ықпал ететін, әділ шешім қабылдау арқылы қоғамдағы тұрақтылық пен сенімді қалыптастыратын жауапты қызмет иесі.
Қазақстанда сот билігінің мәртебесі Қазақстан Республикасының Конституциясы арқылы бекітілген. Конституцияға сәйкес, сот билігі заң шығарушы және атқарушы биліктен тәуелсіз жүзеге асырылады. Ал осы тәуелсіздіктің нақты көрінісі – судьяның дербестігі. Судья қандай да бір ықпалға, қысымға немесе нұсқауға бағынбай, тек заң мен ар-ұжданға сүйеніп шешім қабылдауы тиіс.
Судьяның қызметі аса жоғары кәсібилікті талап етеді. Ол заңдарды терең меңгерумен қатар, өмірлік тәжірибеге, психологиялық төзімділікке және әділдік сезіміне ие болуы қажет. Себебі әрбір сот ісінің артында – адам тағдыры, отбасының болашағы, кейде тұтас қоғамның мүддесі тұрады. Сондықтан судья қабылдаған әрбір шешім заң талаптарына ғана емес, әділет қағидатына да сай болуы керек.
Судья – сот жүйесіндегі басты тұлға, өйткені сот төрелігін тікелей жүзеге асыратын да сол. Сот ғимараты, рәсімдер, заңдар – барлығы жүйенің құрамдас бөлігі болғанымен, әділдікті өмірге енгізетін – судьяның өзі. Оның адалдығы мен кәсібилігіне халықтың сотқа деген сенімі байланысты.
Қазіргі кезеңде сот жүйесін жаңғырту, цифрландыру, ашықтықты арттыру бағытында бірқатар реформалар жүзеге асырылуда. Бұл өзгерістердің басты мақсаты – сот төрелігінің сапасын көтеру. Алайда қандай реформа болмасын, оның нәтижесі судьяның білімі мен ішкі ұстанымына тікелей тәуелді.
Қорытындылай келе, судья – сот жүйесіндегі басты тұлға ғана емес, құқықтық мемлекеттің тірегі. Оның әділдігі – заң үстемдігінің кепілі, ал тәуелсіздігі – азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының сенімді қорғаны. Сондықтан судья мәртебесі әрдайым жоғары құрмет пен үлкен жауапкершілікті талап етеді.
Қызылорда қаласының №2 сотының судьясы А.Зейнулла
