Сыбайлас жемқорлық – қоғамның дамуына кері әсер ететін, мемлекеттік институттарға деген сенімге нұқсан келтіретін күрделі әлеуметтік құбылыс. Сондықтан оның алдын алу және оған қарсы іс-қимыл жасау – мемлекеттік органдардың ғана емес, әрбір азаматтың ортақ міндеті.
Сот жүйесінің негізгі міндеттерінің бірі – азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға бағытталған сот төрелігін жүзеге асыруға жағдай жасау. Осы ретте сот әкімшілігі қызметкерлерінің қызметтік әдепті сақтауы, заң талаптарын бұлжытпай орындауы және сыбайлас жемқорлық көріністеріне жол бермеуі ерекше маңызға ие.
Сот жүйесіне деген қоғамдық сенім ең алдымен заңдылық, әділдік, ашықтық және адалдық қағидаттарына негізделеді. Сондықтан сот әкімшілігінің әрбір қызметкері өзінің қызметтік міндеттерін орындау кезінде жеке пайдасын көздемей, мемлекеттік мүддені басшылыққа алуы тиіс.
Сыбайлас жемқорлықтың алдын алудың маңызды бағыттарының бірі – қызметкерлердің құқықтық және сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетін қалыптастыру. Бұл бағытта ұжымдарда түсіндіру жұмыстары, семинарлар мен ақпараттық кездесулер өткізу, қызметкерлерге заң талаптарын түсіндіру және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін анықтау бойынша жұмыстар жүйелі түрде жүргізілуі қажет.
Сонымен қатар сыбайлас жемқорлықтың алдын алуда мемлекеттік қызметшілердің әдеп нормаларын сақтауы маңызды рөл атқарады. Қызметтік міндеттерді адал орындау, азаматтармен қарым-қатынаста әдептілік пен бейтараптық таныту, қызметтік жағдайын жеке мақсатта пайдаланбау – сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениеттің негізгі белгілері.
Қазіргі таңда цифрландыру да сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтуға мүмкіндік беретін маңызды құралдардың бірі болып отыр. Электрондық мемлекеттік қызметтерді дамыту, құжат айналымын цифрландыру, ақпараттық жүйелерді пайдалану азамат пен мемлекеттік қызметші арасындағы тікелей байланысты азайтып, қызмет көрсету үдерісінің ашықтығын арттыруға ықпал етеді.
Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу тек жазалау шараларымен шектелмеуі тиіс. Ең тиімді жолы – құқық бұзушылыққа әкелуі мүмкін себептер мен жағдайларды алдын ала анықтап, оларды жою. Осыған байланысты әрбір құрылымдық бөлімше өз қызметіндегі ықтимал сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне талдау жасап, олардың алдын алу шараларын күшейтуі қажет.
Бұл бағытта Әдеп жөніндегі уәкілдің де атқаратын жұмысы маңызды. Әдеп жөніндегі уәкіл мемлекеттік қызметшілерге әдеп нормалары мен сыбайлас жемқорлыққа қарсы талаптарды түсіндіруге, қызметтік әдеп мәселелері бойынша кеңес беруге және ұжымда адалдық пен өзара құрмет қағидаттарын қалыптастыруға ықпал етеді.
Әрбір мемлекеттік қызметші сыбайлас жемқорлықтың алдын алу мәселесіне бейжай қарамауы керек. Заңсыз әрекетке көз жұму немесе оны елемеу де мемлекеттік қызметтің беделіне кері әсер етеді. Сондықтан күмәнді жағдайларға тап болған кезде заң талаптарына сәйкес әрекет ету және тиісті тәртіппен хабарлау – азаматтық әрі қызметтік жауапкершіліктің көрінісі.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениет ең алдымен адамның ішкі ұстанымынан қалыптасады. Адалдықты басты құндылық ретінде қабылдау, қызметтік міндетті жауапкершілікпен орындау және мемлекеттік қызметтің абыройын сақтау – әр қызметкердің міндеті.
Сот жүйесінің беделі мен оған деген қоғамдық сенім – баршамызға ортақ құндылық. Оны сақтау үшін заңдылықты, ашықтықты, әділдікті және адалдықты күнделікті қызметіміздің басты қағидатына айналдыруымыз қажет.
Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу – бір мекеменің немесе бір қызметкердің ғана міндеті емес. Бұл – бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі. Ал адал қызмет пен заңға құрмет – сыбайлас жемқорлыққа қарсы ең мықты тосқауыл.
ҚР Сот әкімшілігінің
Маңғыстау облысы бойынша
департаменті басшысының орынбасары,
әдеп жөніндегі уәкіл Берікқайыр Каженов
