Қазіргі жаһандану дәуірінде азаматтар мен заңды тұлғалар шетелге жиі шығып, түрлі құқықтық қатынастарға түсуде. Осындай жағдайда Қазақстан Республикасының сот органдарынан берілетін ресми құжаттардың шет мемлекеттерде заңды күшке ие болуы өзекті мәселе болып отыр. Бұл мәселені шешудің негізгі тетігі – апостиль қою рәсімі.
Апостиль дегеніміз – құжаттың түпнұсқалығын және оны берген лауазымды тұлғаның қолы мен мөрінің шынайылығын растайтын арнайы мөртаңба. Ол 1961 жылғы Гаага конвенциясына қатысушы елдер арасында құжаттардың заңдастырылуын жеңілдету мақсатында енгізілген.
Сот органдарынан шығатын ресми құжаттарға апостиль қою – бұл құжаттың Қазақстан Республикасынан тыс елдерде заңды күшін мойындату үшін қажет рәсім. Мұндай құжаттарға, мысалы:
• сот шешімдері мен ұйғарымдары,
• анықтамалар мен сот актілерінің көшірмелері,
• соттың ресми хаттамалары мен қаулылары жатады.
Қазақстан Республикасының «Құжаттарға апостиль қою туралы» ережесіне сәйкес, сот органдары шығарған ресми құжаттарға апостиль қоюды – сот жүйесінің уәкілетті органдары жүзеге асырады. Бұл қызмет «электрондық үкімет» порталы (eGov.kz) арқылы да қолжетімді, бұл өз кезегінде азаматтардың уақытын үнемдеуге және мемлекеттік қызметтердің ашықтығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Апостиль қою кезінде құжаттың мазмұны тексерілмейді, тек оның ресми мәртебесі расталады. Апостиль мөртаңбасында құжатты растаған органның атауы, лауазымды тұлғаның аты-жөні, мөрі және растау күні көрсетіледі.
Маңыздысы – апостиль тек Гаага конвенциясына қатысушы елдерде ғана жарамды. Егер құжат басқа елге ұсынылатын болса, онда ол дипломатиялық немесе консулдық заңдастырудан өтуі қажет.
Сот тәжірибесінде жиі кездесетін жағдайлардың бірі – азаматтардың шетелге сот шешімдерін немесе сот анықтамаларын ұсынуы. Мұндайда апостиль қою рәсімін дұрыс және дер кезінде орындау – құжаттың халықаралық деңгейде танылуына кепіл болады.
Қорытындылай келе, апостиль қою – бұл тек техникалық рәсім емес, ол Қазақстан Республикасының халықаралық құқықтық кеңістіктегі беделін нығайтатын маңызды құқықтық құрал. Азаматтар сот органдарынан берілетін құжаттарды шетелде пайдалану қажеттілігі туған жағдайда, осы рәсімнің маңызын және тәртібін білуі аса маңызды.
Л.Әбдуәли, Қызылорда қаласының әкімшілік
құқық бұзушылықтар жөніндегі
мамандандырылған сотының
жетекші маманы
