Қазақстан Республикасының Конституциясы – еліміздің Ата Заңы, барша заңдар мен мемлекеттік билік жүйесінің негізі.
Конституцияда мемлекеттік биліктің үш тармаққа бөлінуі, соның ішінде сот билігінің дербестігі мен тәуелсіздігі нақты бекітілген.
Сот органдары осы Конституцияға сүйене отырып, әділдікті қамтамасыз етеді, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғайды.
Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясының 3-бабында:
«Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы – халық»,
ал 7-бабында:
«Республикада мемлекеттік билік заң шығарушы, атқарушы және сот билігіне бөлінеді.
Олар өзара тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесінде жұмыс істейді» делінген.
Осыған сәйкес, сот билігі – Конституциямен тікелей байланысты, тәуелсіз мемлекеттік биліктің маңызды тармағы. Оның негізгі міндеті – Конституция мен заңдардың үстемдігін қамтамасыз ету, азаматтардың құқықтарын қорғау және заңдылықты сақтау.
Соттар өз шешімдерін шығара отырып, алдымен Конституция нормаларын басшылыққа алады. Егер қандай да бір заң не өзге нормативтік акт Конституцияға қайшы келсе, Конституциялық Сот оған түсініктеме беріп, тиісті шешім қабылдайды.
Мысалы:
- Азаматтың құқығы бұзылған жағдайда сот ең алдымен Конституцияда бекітілген құқықтар мен бостандықтарға жүгінеді.
- Қылмыстық, азаматтық, әкімшілік істерде Конституцияға сай шешім қабылдау – басты талап.
2022 жылғы конституциялық реформа нәтижесінде, елімізде Конституциялық Кеңестің орнына Конституциялық Сот құрылды. Бұл орган:
- Конституциялық құқық нормаларының сақталуын бақылайды;
- Заңдардың Конституцияға сәйкестігін тексереді;
- Әр азаматқа Конституциялық шағым түсіру құқығын береді.
Бұл – құқықтық мемлекетке бір қадам жақындау және азаматтардың құқықтарын қорғайтын жаңа тетік.
Сот органдары Конституция негізінде жұмыс істей отырып, елімізде заң үстемдігін қамтамасыз ететін негізгі институттардың бірі болып табылады. Конституция – сот билігінің негізі, тірегі әрі басты құжаты.
Осы Ата Заң аясында жұмыс істеген сот қана әділетті шешім шығарып, халықтың сеніміне ие бола алады.
Қызылорда облысының
мамандандырылған ауданаралық
әкімшілік сотының аға сот приставы
Әлшеров Досбол Қалмаханұлы
