Қазіргі заманғы құқықтық мемлекеттің қалыптасуы мен тұрақты дамуының басты кепілі — оның сот жүйесінің тәуелсіздігі, әділдігі және ең бастысы, ашықтығы болып табылады. Мемлекеттің демократиялық институттарының деңгейін айқындайтын негізгі индикатор ретінде сот билігінің транспаренттілігі, яғни ашықтығы мен жариялылығы қоғамның құқықтық санасын арттыруға және сот төрелігіне деген сенімін нығайтуға тікелей ықпал етеді.
Ата заңымызда бекітілген құқықтық мемлекет қағидаттарын іс жүзінде жүзеге асыруда сот ісін жүргізудің жариялылығы жай ғана формалды талап емес, бұл — азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғаудың, заң үстемдігін қамтамасыз етудің пәрменді құралы. Заңгерлік тұрғыдан алғанда, сот билігінің ашықтығы мемлекеттік аппараттың халық алдындағы есептілігін көрсетіп, құқық бұзушылықтың алдын алу мен сыбайлас жемқорлық көріністеріне тосқауыл қоюдың негізгі тетігіне айналады. Сот процестерінің жариялы түрде өтуі, сот шешімдерінің заңдылығы мен негізділігін қоғам тарапынан бақылауға мүмкіндік береді, бұл өз кезегінде судьялар корпусының жауапкершілігін еселей түседі.
Құқық қолдану тәжірибесінде соттардың қызметі туралы ақпараттың қолжетімді болуы әрбір азаматтың әділ сот талқылауына деген конституциялық құқығын қорғаудың кепілі болып табылады. Соңғы жылдары отандық сот жүйесіне енгізіліп жатқан цифрлық технологиялар, электронды сот ісін жүргізу форматтары мен сот мәжілістерінің аудио-бейнежазба жүйелерімен қамтамасыз етілуі транспаренттілік қағидасын жаңа сапалық деңгейге көтерді. Сот залынан тікелей трансляциялар тарату, сот құжаттарының бірыңғай базасын құру секілді институционалдық реформалар заң үстемдігі принципін бекіте түсуде. Алайда, сот ашықтығы тек технологиялық жаңартулармен шектелмейді, ол заңнамалық актілердің анықтығын, сот шешімдерінің уәжділігі мен қарапайым халыққа түсінікті тілде жазылуын да қамтитын терең мазмұнды ұғым. Құқықтық мемлекетте сот төрелігі жабық есік жағдайында жүзеге асырылмауы тиіс, себебі жариялылық жоқ жерде күмән мен сенімсіздік туындайды, ал бұл мемлекеттің құқықтық негіздеріне нұқсан келтіреді. Судьялардың заңды қатаң басшылыққа ала отырып қабылдаған әрбір шешімі қоғам үшін ашық әрі айқын болғанда ғана, біз нағыз әділетті қоғам мен құқықтық мемлекеттің іргетасын нығайта аламыз. Сондықтан, сот жүйесінің ашықтығын қамтамасыз ету — заман талабы және заң үстемдігін орнықтыру жолындағы мемлекетіміздің стратегиялық басымдығы болып қала бермек.
Алдабергенова Орын Туйлушовна, Маңғыстау облысының қылмыстық істер жөніндегі ауданаралық сотының бас маманы
