Мемлекеттік тіл – кез келген тәуелсіз мемлекеттің негізгі нышандарының бірі, ұлттың рухани тұтастығы мен қоғамдық келісімінің берік негізі. Қазақ тілі Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі ретінде еліміздің саяси, әлеуметтік, мәдени және құқықтық өмірінде ерекше орын алады. Мемлекеттік тілдің мәртебесін арттыру және оның қолданылу аясын кеңейту – мемлекет дамуының маңызды бағыттарының бірі.
Қазақстан Республикасының Конституциясында қазақ тілі мемлекеттік тіл ретінде бекітілген. Бұл норма мемлекеттік тілдің қоғам өмірінің барлық саласында қолданылуына құқықтық негіз қалыптастырады. Мемлекеттік тілдің дамуы мен қолданысын қамтамасыз ету – мемлекеттік органдардың ғана емес, әрбір азаматтың ортақ міндеті.
Қазақ тілінің қоғамдық қатынастардың барлық саласында кеңінен қолданылуы ұлттық құндылықтарды сақтауға, ел бірлігін нығайтуға және азаматтардың өзара түсіністігін арттыруға ықпал етеді. Тіл – жай ғана қарым-қатынас құралы емес, ол халықтың тарихын, мәдениетін, дүниетанымын және рухани мұрасын ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін маңызды құндылық.
Бүгінде мемлекеттік тілдің қолданыс аясы кеңейіп келеді. Білім беру, ғылым, бұқаралық ақпарат құралдары, мәдениет, цифрлық технологиялар және мемлекеттік басқару салаларында қазақ тілінің үлесі артып отыр. Бұл мемлекеттік тілдің қоғамдық өмірдегі маңызын арттырып қана қоймай, оның заманауи талаптарға сай дамуына мүмкіндік береді.
Сот жүйесінде мемлекеттік тілдің орны ерекше. Сот төрелігін жүзеге асыру барысында заң үстемдігін қамтамасыз етумен қатар азаматтардың конституциялық құқықтарын сақтау басты назарда болады. Осы тұрғыдан алғанда, азаматтардың мемлекеттік тілде сотқа жүгінуі мен өз құқықтарын қорғауына толық жағдай жасау маңызды міндеттердің бірі болып табылады.
Әкімшілік соттар азаматтар мен мемлекеттік органдар арасындағы дауларды қарайды. Мұндай істерді қарау кезінде тараптардың процессуалдық құқықтары толық сақталып, заң талаптары қатаң басшылыққа алынады. Сот өндірісінде мемлекеттік тілді қолдану құқықтық мәдениетті қалыптастыруға және азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыруға оң әсер етеді. Мемлекеттік тілде жүргізілетін іс жүргізу азаматтардың сот төрелігіне деген сенімін нығайтуға да ықпал етеді.
Сонымен қатар мемлекеттік тілдің сот жүйесіндегі қолданысын кеңейту заң терминологиясын жетілдіруге, құқықтық құжаттардың сапасын арттыруға және құқықтық ақпараттың халыққа түсінікті болуына мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде құқықтық мемлекеттің қағидаттарын нығайтуға қызмет етеді.
Қазіргі таңда мемлекеттік тілдің дамуы тек заң талаптарын орындаумен шектелмеуі тиіс. Мемлекеттік тілге деген құрмет әрбір азаматтың ішкі мәдениетінің, отансүйгіштік сезімінің және азаматтық жауапкершілігінің көрінісі болуы қажет. Әсіресе жастардың қазақ тілін жетік меңгеруі, оны күнделікті өмірде белсенді қолдануы мемлекетіміздің болашағы үшін аса маңызды.
Тәуелсіз Қазақстанның болашағы – білімді, бәсекеге қабілетті және ұлттық құндылықтарды қадірлейтін ұрпақтың қолында. Сол құндылықтардың ең бастысы – мемлекеттік тіл. Сондықтан қазақ тілінің мәртебесін арттыру, оның қоғам өміріндегі рөлін күшейту және келер ұрпаққа аманат ету баршамыздың ортақ парызымыз.
Мемлекеттік тілге деген құрмет – мемлекетке деген құрмет. Қазақ тілінің өркендеуі еліміздің бірлігі мен тұрақтылығының, тәуелсіздігіміздің нығаюының және жарқын болашағымыздың кепілі болып қала береді.
Нұрсұлтан Батырханович Утегенов, Шымкент қаласының мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сотының судьясы
