Қазақстан Республикасында құқықтық мемлекетті қалыптастыру жолындағы басты қағидаттардың бірі – заң үстемдігін қамтамасыз ету. Осы бағытта сот жүйесінің рөлі ерекше, ал кассациялық сот сот төрелігінің сапасын арттыратын, құқық қолдану тәжірибесін бір іздендіретін жоғары сот сатысы ретінде маңызды орын алады.
Кассациялық сот – сот жүйесіндегі ерекше құқықтық институт. Ол бірінші және апелляциялық сатылардана йырмашылығы, істің нақты мән-жайларын қайта зерттеумен емес, қабылданған сот актілерінің заңдылығы мен негізділігін тексерумен айналысады. Яғни, кассациялық сатыда соттар тарапынан материалдық және процессуалдық құқық нормаларының дұрыс қолданылғаны немесе қолданылмағаны анықталады.
Бұл кассациялық сотты құқықты қорғаудың соңғы әрі ең маңызды кепіліне айналдырады. Себебі заң талаптарының сақталуы сот әділдігінің негізгі өлшемі болып табылады.
Кассациялық соттың басты міндеттерінің бірі – заң үстемдігін қамтамасыз ету. Заң үстемдігі дегеніміз – барлық мемлекеттік органдардың, лауазымды тұлғалардың және азаматтардың заң талаптарына қатаң бағынуы. Сот шешімдері де осы қағидатқа толық сәйкес болуы тиіс.
Кассациялық сатыда қабылданған сот актілеріне құқықтық баға беру арқылы заңды дұрыс қолданбау жағдайлары анықталып, жол берілген қателіктер түзетіледі. Бұл өз кезегінде сот жүйесіндегі заңдылықтың сақталуына, құқықтық әділеттіліктің орнауына ықпал етеді.
Сот тәжірибесінің біркелкілігі – құқықтық тұрақтылықтың маңызды шарты. Әртүрлі өңірлерде ұқсас істер бойынша әрқилы шешімдердің қабылдануы азаматтардың сот жүйесіне деген сенімін төмендетуі мүмкін.
Осы тұрғыда кассациялық соттың қызметі айрықша мәнге ие. Кассациялық сот төменгі соттарға құқықтық ұстанымдар мен түсіндірмелер бере отырып, заң нормаларын қолдануда бірыңғай тәсіл қалыптастырады. Бұл сот тәжірибесінің бірізділігін қамтамасыз етіп, сот актілерінің болжамдылығын арттырады.
Кассациялық сот – азаматтардың бұзылған құқықтарын қалпына келтіруге бағытталған соңғы мүмкіндік. Апелляциялық сатыдан кейін де заң талаптары бұзылған жағдайда, кассациялық сотқа жүгіну арқылы әділ шешімге қол жеткізуге болады.
Бұл сот сатысы азаматтардың сот арқылы қорғану құқығын толық жүзеге асыруға жағдай жасап, құқықтық мемлекеттің негізгі қағидаттарының бірі болып табылатын әділ сотқа қол жеткізу мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
Кассациялық соттың тиімді қызметі қоғамдағы құқықтық мәдениеттің артуына ықпал етеді. Сот шешімдерінің заңға негізделгендігі мен бірізділігі азаматтардың құқықтық сана-сезімін қалыптастырып, сот жүйесіне деген сенімді нығайтады.
Сонымен қатар, кассациялық соттың құқық қолдану практикасын талдап, қорытып отыруы заңнаманы жетілдіруге де негіз болады. Бұл сот пен заң шығарушы билік арасындағы құқықтық өзара байланыстың тиімділігін арттырады.
Қорытындылай келе, кассациялық сот – заң үстемдігі мен сот тәжірибесінің бірізділігін қамтамасыз ететін жоғары саты ретінде сот жүйесінде маңызды орын алады. Оның қызметі сот төрелігінің сапасын арттырып қана қоймай, азаматтардың құқықтарын қорғауға, құқықтық тұрақтылықты қамтамасыз етуге және қоғамның сот жүйесіне деген сенімін нығайтуға бағытталған.
Кассациялық соттың тиімді әрі ашық қызметі – әділ, құқықтық және демократиялық мемлекеттің берік негізі.
Қызылорда қаласының әкімшілік
құқық бұзушылықтар жөніндегі
мамандандырылған сотының
судьясы Утегенова С.
