Қазақстан Республикасының сот жүйесіндегі ауқымды реформалар мен дербес кассациялық соттардың құрылуы сот актілерін қайта қарау сапасын мүлдем жаңа деңгейге шығарды. Жоғарғы сот пен Сот әкімшілігінің ресми есептеріне сүйенсек, кассациялық сатыда төменгі соттардың шешімдерін бұзу немесе өзгерту көрсеткіштерінің динамикасы сот төрелігінің ашықтығы мен заңдылықтың қатаң сақталуын қамтамасыз ету бағытында айтарлықтай өсім көрсетіп отыр.
Ресми статистикалық мәліметтер: Сандар сөйлейді
Сот жүйесін модернизациялау аясында кассациялық сатының рөлі түбегейлі өзгерді. Жоғарғы сот Төрағасының ресми баяндамалары мен статистикалық жинақтарында келтірілген мәліметтерге сәйкес, кассациялық соттарда қаралған істер бойынша түзету деңгейінің (үкімдер мен шешімдердің күшін жою немесе өзгерту) көрсеткіштері төмендегідей қалыптасты:
| Сот ісінің санаты | Бұрынғы көрсеткіш (орташа) | Ағымдағы статистикалық мәлімет | Түзету деңгейінің өсімі |
| Қылмыстық істер (Үкімдердің өзгеруі/бұзылуы) | 8% | 28% | 3,5 есе өсті |
| Азаматтық істер (Шешімдердің өзгеруі/бұзылуы) | 3% | 18% | 6 есе өсті |
Кассациялық өндірістің негізгі көрсеткіштері: Жаңа сот реформасы мен ашық процестің арқасында азаматтар мен заңды тұлғалар тарапынан кассациялық сатыға деген сенім деңгейі артты. Бұл ресми тіркелген өтініштердің санынан да айқын көрінеді: есепті кезеңде түскен шағымдар мен наразылықтардың саны 9,8 мыңнан 16,2 мыңға дейін (шамамен екі есе) өсті.
Сот корпусының ресми ұстанымы және істерді қарау ерекшеліктері
Жоғарғы соттың түсіндірмелері мен нормативтік қаулыларына сәйкес, кассациялық сатының негізгі мақсаты мен құзыреті істің мән-жайын қайта зерттеу немесе жаңа дәлелдемелер жинау емес, төменгі соттардың материалдық және процессуалдық құқық нормаларын қолдану заңдылығын тексеру болып табылады.
Сот органдарының ресми мәлімдемелерінде кассациялық сатының жұмысына қатысты келесі негізгі бағыттар ерекше атап өтіледі:
- Бірыңғай сот практикасын қалыптастыру: Дербес кассациялық соттар заң нормаларын қолдануда бірыңғай тәсілдерді енгізуге және республика бойынша сот шешімдерінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған.
- Процессуалдық сүзгілердің жойылуы: Істерді алдын ала қарау кезеңінің (фильтрдің) алынып тасталуы шағымдардың алқалы құрамда (алқалық негізде) тікелей қаралуына және азаматтардың сот төрелігіне қолжетімділігін арттыруға мүмкіндік берді.
- Заңдылық деңгейін бақылау: Түзету мен отменнің жоғары статистикасы төменгі сатыдағы соттардың жіберген өрескел қателіктерін уақтылы түзету және азаматтардың бұзылған құқықтарын толық қалпына келтіру институтының тиімді жұмыс істеп тұрғанын дәлелдейді.
Қорытынды
Осылайша, ресми статистикалық мәліметтер Қазақстан Республикасындағы кассациялық өндірістің сапалық тұрғыдан жаңа деңгейге көтерілгенін айғақтайды. Күшін жою және өзгерту көрсеткіштерінің серпінді өсімі — дербес кассациондық соттар реформасының тиімділігін және елімізде заң үстемдігін қамтамасыз етуге бағытталған мемлекеттік бағдарламалардың жүзеге асырылуының тікелей нәтижесі болып табылады.
Қызылорда облысының мамандандырылған ауданаралық әкімшілік сатының бас маманы- сот хатшысы А.Бодыкова
