Бүгінгі жаһандану дәуірінде халықаралық құқық пен ұлттық заңнаманың өзара байланысы барған сайын нығайып келеді. Қазақстан Республикасы көптеген халықаралық ұйымдардың мүшесі бола отырып, адам құқықтары мен бостандықтарын қорғауға бағытталған халықаралық шарттарға қосылды. Бұл құжаттар мемлекетіміздің құқықтық жүйесіне елеулі әсер етіп, соттардың қызметінде ерекше маңызға ие.
Халықаралық шарттар – мемлекетаралық қатынастардың негізін құрайтын және ұлттық заңнамада міндетті күші бар құқықтық актілер. Қазақстан Республикасының Конституциясының 4-бабына сәйкес, ратификацияланған халықаралық шарттардың нормалары ұлттық заңдардан жоғары тұрады. Сондықтан соттар өз қызметінде тек ішкі заңнаманы ғана емес, халықаралық міндеттемелерді де басшылыққа алады.
Сот тәжірибесінде халықаралық шарттарға сүйену – әділ шешім қабылдаудың маңызды кепілі. Мәселен, азаматтық істерде Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы, Бала құқықтары туралы конвенция немесе Әйелдерге қатысты кемсітушіліктің барлық нысандарын жою туралы конвенция жиі қолданылады. Бұл құжаттар азаматтардың негізгі құқықтарын қорғауға бағытталған және судьяларға шешім қабылдау кезінде әділдік қағидатын ұстануға мүмкіндік береді.
Халықаралық шарттардың талаптарын бұлжытпай орындау – Қазақстанның халықаралық аренадағы беделін арттырады. Әрбір сот шешімі тек жеке істің нәтижесі ғана емес, мемлекеттің құқықтық мәдениетінің көрінісі болып табылады. Сондықтан сот қызметкерлері өз шешімдерінде халықаралық стандарттарға сәйкестікті қамтамасыз етуге ерекше көңіл бөледі.
Сот қызметкері үшін халықаралық шарттардың мазмұнын білу және олардың талаптарын тәжірибеде қолдана алу – кәсіби міндет. Бұл тек заң нормасын орындау емес, сонымен қатар азаматтардың мемлекетке деген сенімін нығайтуға бағытталған жауапты іс. Халықаралық құқық қағидаттарын ұстану арқылы сот төрелігі әділдік, ашықтық және заңдылық негізінде жүзеге асады.
Қорытындылай келе, халықаралық шарттардың талаптарын сақтау – тек заңдық міндет емес, сонымен бірге еліміздің құқықтық мемлекет ретінде қалыптасуының маңызды алғышарты. Сот жүйесі бұл бағытта өз жауапкершілігін терең сезіне отырып, халықаралық стандарттарға сай, әділ және ашық сот төрелігін жүзеге асыруды жалғастыра береді.
А.Аблаева, Қызылорда қаласының ӘҚБ сотының
Сот әкімшісі басшысы
