Соңғы жылдары қоғамда алаңдаушылық туғызған маңызды мәселелердің бірі – жастар арасындағы есірткіге байланысты қылмыстардың артуы. Бұл құбылыс тек құқық қорғау органдарының емес, бүкіл қоғамның назарын талап етеді. Жастар – елдің болашағы болғандықтан,олардың денсаулығы мен құқықтық санасының төмендеуі мемлекет дамуына тікелей әсер етеді. Әсіресе, 18-29 жас аралығындағы азаматтар арасында есірткі сақтау, тасымалдау және өткізу фактілері жиілеген. Бұған бірнеше фактор әсер етеді.
Біріншіден, ақпараттық технологиялардың дамуы есірткі саудасының жаңа түрлерін қалыптастырды. Бұрын есірткі тікелей байланыс арқылы таралса, бүгінде интернет пен мессенджерлер арқылы жасырын сауда кең тараған. «Закладка» əдісі арқылы жұмыс істейтін желілер жастарды курьер ретінде тартып, оңай табыс табуға итермелейді. Көптеген жас азаматтар бұл əрекеттің қылмыс екенін түсінгенімен, қаржылық қиындықтар мен жеңіл ақшаға қызығушылық оларды тəуекелге баруға мəжбүр етеді. Екіншіден, жастар арасындағы құқықтық сауаттылықтың төмендігі де өз əсерін тигізуде. Көп жағдайда олар есірткіге қатысты қылмыстардың ауыр салдары бар екенін толық түсінбейді. Қазақстан заңнамасына сəйкес, есірткі заттарын сақтау, тарату жəне өндіру ауыр қылмыс санатына жатады жəне ұзақ мерзімге бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылған. Үшіншіден, əлеуметтік-психологиялық факторлар да маңызды рөл атқарады. Отбасындағы тəрбиенің əлсіздігі бос уақытты тиімді ұйымдастырмау құрбы-құрдастардың ықпалы-мұның барлығы жастарды теріс жолға түсіруі мүмкін. Кейбір жағдайларда жастар есірткіні қызығушылық немесе қысым əсерінен алғаш рет қолданып көреді, ал кейін тəуелділікке ұрынады. Есірткі қылмыстарының динамикасын талдай отырып, тек жазалау шараларымен шектелу жеткіліксіз екені анық. Бұл мəселеге кешенді түрде қарау қажет. Ең алдымен, алдын алу жұмыстары күшейтілуі тиіс. Мектептер мен жоғары оқу орындарында түсіндіру жұмыс тары, құқықтық білім беру жəне салауатты өмір салтын насихаттау маңызды рөл атқарады. С о н ы м е н қ а т а р , а т а — аналардың жауапкершілігін арттыру қажет. Баланың бос уақытын бақылау, оның достарын, араласатын ортасын білу, психологиялық қолдау көрсету – бұл қарапайым, бірақ тиімді шаралар. Жастарға спорт, өнер, білім салаларында өзін дамытуға мүмкіндік беру де олардың теріс жолдан аулақ болуына ықпал етеді. Құқық қорғау органдары тарапынан да заманауи əдістерді қолдану маңызды. Интернет арқылы жүзеге асатын есірткі саудасына қарсы күрес күшейтіліп, заңсыз айналымды анықтау мен жолын кесу бойынша жұмыс тар жүйелі түрде жүргізілуі тиіс. Арнайы технологияларды қолдану, күмəнді онлайн-ресурстарды бақылау жəне жедел əрекет ету жүйе сін дамыту – осы бағыттағы басты міндеттердің бірі. Мұндай тəсілдер заңсыз айналымды ерте кезеңде анықтауға мүмкіндік береді. Бұдан бөлек, тек анықтау мен жазалау жеткіліксіз екені анық. Алдын алу жұмыстары да қатар жүруі тиіс. Құқық қорғау органдары жастармен тығыз байланыс орнатып, олардың сеніміне кіру арқылы түсіндіру жұмыстарын күшейткені жөн. Ашық диалог, нақты мысалдар жəне өмірлік жағдайлар арқылы жүргізілген профилактика – жастарды қылмыстан сақтаудың ең тиімді жолдарының бірі. Қ о р ы т ы н д ы л а й к е л е , жастар арасындағы есірткі қылмыстарының өсуі–қоғам үшін маңыз ды сигнал. Бұл тек құқықтық мəселе емес, əлеуметтік, психологиялық жəне мəдени факторлармен тығыз байланысты күрделі құбылыс. Сондықтан оны шешу үшін мемлекет, қоғам жəне əрбір отбасы бірлесіп əрекет етуі қажет. Жастардың саналылық пен, дұрыс жолды таңдауы – еліміздің жарқын болашағының кепілі.
Айерке ЕРЛАНОВА, Ақтөбе қаласы №2 сотының сот приставы
