Қылмыстық процесс қатысушыларының өтініштерімен жұмыс: сыпайылық пен заң аясындағы жауап

Қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотқа келіп түсетін әрбір өтініштің артында адамның тағдыры, уайымы және әділдікке деген үміті тұр. Қылмыстық сот өндірісі көбіне күрделі тағдырлар мен ауыр құқықтық жағдайларды қамтитындықтан, мұнда келетін азаматтардың психологиялық күйі де ерекше болады. Көп жағдайда сот мамандары өтініш иесімен ең алғаш бетпе-бет келетін, телефон қоңырауына жауап беретін немесе құжатты алғаш қабылдайтын тұлға болып табылады. Сондықтан өтініштермен жұмыс істеу — бұл жай ғана қағаз тіркеу немесе хат жолдау емес, заң талабын қатаң сақтай отырып, адамға құрметпен қарауды қажет ететін күнделікті жауапты еңбек.

Қылмыстық процесс барысында жәбірленуші, айыпталушы, куәгер, қорғаушы немесе олардың заңды өкілдері түрлі сауалдармен, өтінішхаттармен және шағымдармен жүгінеді. Біреу істің қаралу уақытын немесе сот отырысының залын нақтылағысы келсе, енді бірі сот актісінің көшірмесін, хаттаманы не іс материалдарымен танысуға рұқсат сұрайды, ал кейбіреуі өздерінің процессуалдық құқықтары мен міндеттерін түсінуде қиналады. Көптеген азаматтар сот ғимаратына алғаш рет келгендіктен, құжат тапсыру тәртібін білмеуі немесе уайымнан ойын жүйелі жеткізе алмауы мүмкін. Мұндай сәтте сот маманының ең басты міндеті — азаматтың сөзін бөлмей мұқият тыңдау, жағдайды сабырмен қабылдау және түсінікті тілде бағыт-бағдар беру. Эмоцияға толы немесе күрделі жағдайда келген адаммен сыпайы әрі байсалды сөйлесу сот жүйесіне деген сенімді қалыптастыратын алғашқы қадам болып саналады.

Алайда ізгілік пен сыпайылық ешқашан заң шеңберінен шығып кетпеуі тиіс. Сот маманы процессуалдық шешім қабылдайтын судьяның өкілеттігін алмастырмайды және істің мәніне қатысты алдын ала болжам, кеңес немесе құқықтық қорытынды жасамайды. Өйткені қылмыстық сот ісін жүргізуде бейтараптық пен заңдылық қағидаты бәрінен жоғары тұрады. Өтінішке жауап бергенде қылмыстық іс жүргізу заңнамасының, сондай-ақ әкімшілік рәсімдік-процестік заңнаманың өтініштерді қарау тәртібі мен белгіленген мерзімдерге қатысты талаптары мүлтіксіз сақталуы қажет. Әрбір өтініштің уақтылы тіркелуі, оның мазмұны мен сипатының дұрыс айқындалуы, тиісті тұлғаға дер кезінде жеткізілуі және заңда көрсетілген мерзімде негізделген жауаптың жолдануы — сот аппаратындағы кәсіби тәртіптің айқын көрсеткіші.

Өтінішке берілетін жауаптың мазмұны мен сапасы да ерекше назар аударуды талап етеді. Құрғақ, түсініксіз кәсіби терминдерге толы немесе жалпылама жазылған жауап азаматтың сұрағын шешпей, керісінше түсінбеушілік тудыруы мүмкін. Сол себепті жазбаша да, ауызша да жауап берген кезде заң нормаларына сүйене отырып, ойды нақты, анық және қарапайым тілмен жеткізу маңызды. Мұндай жауап өтініш иесіне өз құқықтары мен әрі қарай қандай процессуалдық әрекет жасауға болатынын анық ұғынуға көмектеседі. Егер өтінішті қарау соттың емес, өзге мемлекеттік органның немесе лауазымды тұлғаның құзыретіне жатса, мұны да заң талабына сай, сыпайы түрде түсіндіріп, қайда және қалай жүгіну керектігін нақты көрсету қажет.

Сонымен қатар бүгінде сот жүйесінде өтініштерді қабылдау мен өңдеу процесі барынша ашық әрі қолжетімді бола түсті. Электрондық сервистер арқылы түсетін өтініштердің артуы сот мамандарынан жоғары шапшаңдықты, ұқыптылықты және ақпараттық сауаттылықты талап етеді. Құжат қағаз жүзінде де, электрондық форматта да түссе де, оған деген жауапкершілік деңгейі бірдей болуы шарт. Себебі әрбір жауап — сот органының ресми ұстанымы мен мәдениетінің айнасы.

Қорыта айтқанда, қылмыстық процесс қатысушыларының өтініштерімен жұмыс істеуде сыпайылық пен заңдылық бір-біріне қайшы емес, қайта бір-бірін толықтыратын қос тірек. Сыпайылық азаматтың қадір-қасиетін құрметтеуге, оның уайымын түсінуге жол ашса, заң аясындағы нақты әрі уақтылы жауап әділдік пен құқықтық тәртіптің сақталуын қамтамасыз етеді. Осы екі қағиданы тең ұстаған сот маманы өз жұмысының сапасын арттырып қана қоймай, азаматтардың сот билігіне деген сенімін нығайтуға және қоғамдағы құқықтық мәдениеттің өсуіне нақты үлес қосады.

Маңғыстау облысының қылмыстық істер жөніндегі
мамандандырылған ауданаралық сотының
бас маманы – сот мәжілісінің хатшысы
А.Ержанова

Конституциялық қағидаттар – құқықтық мемлекеттің берік негізі

Конституция – мемлекеттің негізгі заңы ғана емес, елдің құқықтық...

«Құрылыс және тағы да құрылыс!»: шетелдік БАҚ Қазақстанның инфрақұрылымға инвестиция салу тәжірибесі туралы

Еуропалық EU Reporter басылымында Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен қолға...

Строительство Almaty SuperSki набирает темпы, запуск курорта намечен на декабрь 2028 года

Казахстан занял первое место в Центральной Азии по индексу...

Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу бағытында экскурсия ұйымдастырылды

Қызылорда облысы бойынша Қылмыстық-атқару жүйесі департаментіне қарасты №68 мекемесіне...