Тіл – мемлекеттік басқару мен қоғамдық келісімнің маңызды құралы
Кіріспе
Тіл – ұлттың рухани негізі, тарихи жады мен мәдени болмысын сақтайтын аса маңызды құндылық. Ол адамдардың өзара қарым-қатынас жасауына ғана емес, қоғамның тұтастығын нығайтуға, ортақ мақсаттар мен құндылықтар төңірегінде бірігуіне қызмет етеді. Қазақстан үшін мемлекеттік тілдің мәртебесін нығайту – ел тәуелсіздігін, ұлттық бірегейлікті және азаматтық жауапкершілікті бекемдеудің маңызды бағыттарының бірі. Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес, қазақ тілі – мемлекеттік тіл. Бұл мәртебе қазақ тілінің мемлекеттік басқаруда, қоғамдық өмірде және ресми қатынастарда қолданылуына негіз болады. Мемлекеттік тілге құрмет көрсету – заң талаптарын орындаумен қатар, елдің тарихы мен мәдениетіне, қоғамның ортақ құндылықтарына құрмет білдіру. Мемлекеттік тілдің қызметтік маңызы Мемлекеттік тілдің негізгі қолданыс салаларының бірі – мемлекеттік органдардың қызметі. Құжаттарды әзірлеу, азаматтардың өтініштеріне жауап беру, ресми хат алмасу, жиналыстар мен кеңестер өткізу, ақпарат беру сияқты жұмыстарда тілдің орны ерекше. Қызметтік қатынаста мемлекеттік тілді жүйелі қолдану ресми ақпараттың түсінікті, бірізді әрі қолжетімді болуына ықпал етеді. Мемлекеттік тілде сауатты жазылған құжат – мекеменің кәсіби мәдениетінің көрсеткіші. Ресми мәтінде ой нақты жеткізіліп, құқықтық ұғымдар дұрыс қолданылып, емле мен тыныс белгілері сақталуы қажет. 2 Құжаттың мазмұны ғана емес, оның тілдік сапасы да маңызды: екіұшты тұжырымдар мен орынсыз сөз қолданыстары азаматтардың ақпаратты дұрыс түсінуіне кедергі келтіруі мүмкін. Қызметтік ортада қазақ тілін қолдану күнделікті дағдыға айналғаны жөн. Ол үшін қызметкерлердің тілдік білімін жетілдіру, ісқағаздарын мемлекеттік тілде жүргізу тәжірибесін кеңейту, терминдерді бірізді пайдалану және дайын үлгілердің сапасын үнемі тексеру қажет. Мұндай жұмыс мемлекеттік тілдің беделін арттырып қана қоймай, мекеменің жалпы жұмыс сапасын да жақсартады. Заң талаптары және тілге құрмет Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Заңы тілдердің қолданылуының құқықтық негіздерін айқындайды. Мемлекеттік тілдің мәртебесін іс жүзінде нығайту заң талаптарын білу мен оларды күнделікті қызметте дұрыс қолданудан басталады. Сонымен бірге Қазақстанда басқа тілдерді құрметтеу және олардың заңға сәйкес қолданылуына жағдай жасау қоғамдық келісімнің маңызды бөлігі болып саналады. Мемлекеттік тілді дамыту басқа тілдердің маңызын төмендетуді білдірмейді. Керісінше, қазақ тілін ортақ қоғамдық қатынас тілі ретінде кеңінен қолдану және азаматтардың тілдік құқықтарын құрметтеу өзара түсіністікке жол ашады. Көптілді қоғамда мемлекеттік тіл барша азаматты біріктіретін ортақ кеңістік қалыптастыруға мүмкіндік береді. Мемлекеттік тіл – кәсіби жауапкершілік Әрбір мемлекеттік қызметші мен мекеме қызметкері тіл мәдениетін сақтауға жауапты. Азаматпен сөйлесу кезінде сыпайы әрі анық тіл қолдану, ресми құжатты сауатты рәсімдеу, өтінішке мазмұнды жауап беру – қызметтік әдептің ажырамас бөлігі. Мемлекеттік тілде сапалы қызмет көрсету азаматтың мемлекеттік органға деген сенімін нығайтады. Тілдік дағдыны дамыту үздіксіз еңбекті талап етеді. Көркем және кәсіби әдебиеттерді оқу, сөздік қорды байыту, ресми стильдің ерекшеліктерін меңгеру, күрделі мәтіндерді редакциялау және тәжірибе алмасу пайдалы. Сондай-ақ мекемелерде қазақ тілінде сөйлесу мен жазуға қолайлы орта қалыптастыру маңызды. Тілді қолдану тек есеп үшін атқарылатын шара емес, күнделікті жұмыстың табиғи бөлігі болуы тиіс. Қорытынды «Мемлекеттік тіл – қызмет тілі» қағидаты мемлекеттік басқарудың тиімділігімен, азаматтарға көрсетілетін қызметтің сапасымен және қоғамдағы тіл мәдениетімен тығыз байланысты. Қазақ тілінің мәртебесі оны ресми құжаттарда, жұмыс барысындағы қарым-қатынаста және қоғамдық кеңістікте тұрақты қолдану арқылы нығаяды. 3 Мемлекеттік тілге құрмет – әр азаматтың ортақ міндеті. Қазақ тілін үйрену, сауатты қолдану және оның дамуына үлес қосу арқылы біз ұлттық құндылықтарды сақтап, болашақ ұрпаққа бай тілдік мұра қалдырамыз. Мемлекеттік тіл қызметтің тіліне ғана емес, қоғамды біріктіретін, елдің болашағына қызмет ететін ортақ құндылыққа айналуы қажет.
Жамбыл облысының қылмыстық істер жөніндегі
мамандандырылған ауданаралық сотының
сот отырысының хатшысы Мусаева Балжан Азаматқызы