Жасанды интеллект қазіргі қоғамның көптеген саласына еніп, білім алу мен жұмыс істеудің жаңа жолдарын ұсынуда. Құқық саласы да осы өзгерістерден тыс қалған жоқ. Заңдарды іздеу, құжаттарды талдау, ғылыми зерттеу жүргізу және құқықтық ақпаратты түсіндіру кезінде жасанды интеллект пайдалы көмекші бола алады. Заң мамандығында оқитын магистрант ретінде мен бұл технологияны білімді толықтыруға және болашақ кәсіби қызметке дайындалуға мүмкіндік беретін құрал деп қарастырамын.
Заңгер үшін қажетті ақпаратты табу және оны дұрыс түсіну өте маңызды. Оқу барысында біз көптеген заңдармен, ғылыми мақалалармен және сот шешімдерімен танысамыз. Кейде үлкен көлемдегі мәтіннің негізгі ойын анықтау көп уақыт алады. Осындай жағдайда жасанды интеллект мәтінді қысқаша түсіндіруге, маңызды мәселелерді бөліп көрсетуге және әртүрлі пікірлерді салыстыруға көмектеседі. Бұл студентке уақытын тиімді пайдаланып, тақырыпты тереңірек зерттеуге жағдай жасайды.
Жасанды интеллект заң білімінің қолжетімділігін арттыруға да мүмкіндік береді. Құқықтық мәтіндерде күнделікті өмірде сирек қолданылатын күрделі сөздер кездеседі. Студент жаңа тақырыпты бірден түсінбеуі мүмкін. Жасанды интеллект арқылы түсініксіз ұғымды қарапайым тілмен түсіндіруді немесе оған мысал келтіруді сұрауға болады. Сонымен қатар қазақ, орыс және басқа тілдердегі материалдарды түсінуге көмек алу мүмкіндігі бар. Алайда заң терминдерінің мағынасы дәл берілуі қажет болғандықтан, аударманы да тексеру маңызды.
Магистратурада оқу кезінде ғылыми зерттеуге ерекше көңіл бөлінеді. Зерттеу тақырыбын таңдау, жоспар құру, әдебиеттерді қарастыру және өз пікіріңді жүйелі жеткізу — жауапкершілікті талап ететін жұмыстар. Жасанды интеллект зерттеу сұрақтарын нақтылауға, жоспардың алғашқы нұсқасын жасауға және тақырыпқа әртүрлі қырынан қарауға көмектесе алады. Бірақ ғылыми жұмыстың негізгі ойы мен қорытындысы зерттеушінің өз еңбегіне сүйенуі керек. Дайын жауапты көшіріп алу студенттің зерттеу қабілетін дамытпайды.
Заң факультетіндегі практикалық сабақтарда да бұл технологияны қолдануға болады. Мысалы, студенттер шарттың үлгісін талдап, тараптардың құқықтары мен міндеттерін анықтай алады. Жасанды интеллекттен шарттағы түсініксіз тұстарды көрсету немесе белгілі бір жағдайға байланысты сұрақтар дайындау сұралады. Ал оқытушымен бірге сол жауаптардың дұрыстығын талқылау студенттердің сыни ойлауын дамытады. Мұндай жұмыс теориялық білімді тәжірибемен байланыстыруға көмектеседі.
Болашақ кәсіби қызметте жасанды интеллект құжаттың алғашқы нұсқасын дайындау, мәтіндегі қайталануларды табу немесе бірнеше құжатты салыстыру сияқты жұмыстарда пайдалы болуы мүмкін. Бұл заңгерге күрделі мәселелерді талдауға және адамдармен жұмыс істеуге көбірек уақыт бөлуге мүмкіндік береді. Дегенмен әрбір құқықтық жағдайдың өзіндік ерекшелігі бар. Сондықтан дайындалған құжатты нақты жағдайға сәйкестендіру және оның мазмұнын мұқият тексеру заңгердің міндеті болып қалады.
Жасанды интеллектті қолданғанда оның қателесуі мүмкін екенін ұмытпауымыз керек. Ол кейде заңның мазмұнын дұрыс түсіндірмеуі, ескі ақпаратты ұсынуы немесе шын мәнінде жоқ дереккөзді көрсетуі мүмкін. Сол себепті заңның қолданыстағы мәтінін ресми ақпарат көздерінен тексеру қажет. Ғылыми мақалаға сілтеме берілген жағдайда оның шынымен бар екенін және айтылған пікірге сәйкес келетінін анықтау керек. Жауаптың сенімді көрінуі оның міндетті түрде дұрыс екенін білдірмейді.
Тағы бір маңызды мәселе — жеке мәліметтер мен құпия ақпаратты қорғау. Заңгерлердің қолында адамдардың жеке деректері, ұйымдардың құжаттары және дауға қатысты мәліметтер болуы мүмкін. Мұндай ақпаратты жасанды интеллект жүйесіне енгізбес бұрын оны пайдалануға рұқсат бар-жоғын және деректердің қалай сақталатынын ескеру қажет. Оқу кезінде де нақты адамдардың мәліметтерін алып тастап, жалпы мысалдарды қолданған дұрыс. Технологияны пайдалану жауапкершілікпен қатар жүруі тиіс.
Университетте жасанды интеллектті дұрыс қолдануды үйрету маңызды деп ойлаймын. Студенттер тек сұрақ қоюды емес, алынған жауапты бағалауды, дереккөздерді тексеруді және өз пікірін қалыптастыруды үйренуі керек. Оқытушылардың бағыт беруі осы дағдыларды дамытуға көмектеседі. Жасанды интеллектпен жұмыс істеу қабілеті құқықтық біліммен, кәсіби әдеппен және адамның құқығына құрметпен бірге қалыптасқанда ғана пайдалы нәтиже береді.
Жасанды интеллект құқық саласындағы білім мен тәжірибені дамытуға жаңа мүмкіндіктер ашады. Магистрант үшін ол оқу мен зерттеуді жеңілдететін көмекші бола алады. Бірақ заңгердің басты құндылығы — өз бетінше ойлау, жағдайды әділ бағалау және қабылдаған шешіміне жауап беру. Осы қасиеттерді сақтай отырып, жаңа технологияны орынды қолдану болашақ маманның кәсіби дамуына ықпал етеді. Білімді әрі жауапты заңгер — әділетті қоғамның маңызды тірегі.
Аманжан Ділнар, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ заң факультетінің 2 курс магистранты
