Түркістанда «Әзірет Сұлтан» Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығы Ясауитану ғылыми орталығының бастамасымен Қожа Ахмет Ясауидің өмірі мен рухани мұрасын балаларға танытуға бағытталған «Ясауи атамыздың шын қазынасы» атты анимациялық мультфильмнің таныстырылымы өтті. Жобаның ерекшелігі тарихи тұлғаның тағылымды өмір жолын заманауи анимация тілімен жеткізіп, жасанды интеллект мүмкіндіктерін ұлттық мұраны насихаттау ісіне пайдалануында. Таныстырылым барысында ғалымдар мен медиа мамандары туындының мазмұнына, тәрбиелік маңызына және оны одан әрі дамыту мүмкіндіктеріне қатысты пікір білдірді.
Рухани мұраны жаңа буынға жаңа тілмен жеткізу
Қожа Ахмет Ясауи – түркі дүниесінің рухани тарихында айрықша орны бар ойшыл. Оның хикметтерінде адамгершілік, ізгілік, білімге ұмтылу, мейірім мен рухани кемелдену идеялары терең көрініс тапқан. Бұл құндылықтарды бүгінгі жас ұрпаққа жеткізу тарихи мұраны сақтау ғана емес, оны қазіргі қоғамның рухани сұраныстарымен сабақтастырудың да маңызды жолы.
Осы мақсатта әзірленген «Ясауи атамыздың шын қазынасы» мультфильмі ұлы ойшылдың өмірлік ұстанымдары мен тағылымын балалардың жас ерекшелігіне бейімдеп ұсынуға бағытталған. Жобада тарихи тұлғаның өмір жолын таныстырумен қатар, бала бойына ізгі қасиеттерді сіңіру мәселесіне басымдық берілген. Бүгінгі ақпараттық кеңістікте балалардың назарын аудару үшін мазмұнды білімді көрнекі әрі қызықты форматта ұсынудың маңызы артып келеді. Осы тұрғыдан алғанда, анимацияны музейлік-ағартушылық қызметте пайдалану тарихи тұлғаларды жас көрерменге жақындатудың тиімді тәсілдерінің бірі бола алады.
Мультфильмді әзірлеу барысында жасанды интеллект мүмкіндіктерін пайдалану да жобаның заманауи сипатын айқындайды. Бұл цифрлық технологияларды тек ақпарат тарату құралы ретінде емес, ұлттық мәдени мұраны жаңа форматта танытуға мүмкіндік беретін шығармашылық ресурс ретінде қарастырудың көрінісі.
Таныстырылым: ғылыми пайым мен кәсіби бағалау
Іс-шараны музей директоры Ерлан Дәкенов ашып, таныстырылымның маңызын айқындады. Мультфильм көрсетілімінен кейін ясауитанушы ғалым Досай Кенжетай мен ғалым Марат Тұяқбаев туындыға қатысты пікір білдірді. Ғылыми орта өкілдерінің қатысуы жобаның мазмұнын тарихи-рухани мұра тұрғысынан бағалауға мүмкіндік берді.
Туындыға кәсіби баға берген «Түркістан медиа» Холдинг ЖШС-нің жаңалықтар қызметі дирекциясының директоры Ғани Қалмаханов мультфильм авторларының ізденісін атап өтіп, оның мазмұндық және көркемдік ерекшеліктеріне тоқталды. «Анимациялық фильм авторлардың зор ізденіспен жасаған сәтті еңбегі деп айтқым келеді»,- деді ол. Медиа маманының пікірінше, туындының негізгі өзегінде өзара сабақтас екі мақсат бар. Біріншісі, балаларға Қожа Ахмет Ясауидің өмірін таныстыру болса, екіншісі, осы тарихи тұлғаның тағылымы арқылы жас ұрпақтың бойына адами құндылықтарды сіңіру. Ғани Қалмаханов мультфильмнің идеялық негізін құрайтын төрт құндылыққа яғни, еңбек, білім, мейірім және ізгі іске ерекше назар аударды. Оның пайымдауынша, бұл ұғымдар бүгінгі қоғамда жас ұрпақ тәрбиесі үшін аса маңызды. Бала Ахметтің даналыққа бастайтын жолы осы қасиеттердің нақты оқиғалар арқылы нанымды бейнеленуімен ерекшеленеді. Сарапшы туындының көркемдік шешіміне де тоқталды. Оның бағалауынша, мультфильмде қазіргі балалардың ақпараттық ортадағы мінез-құлқына қатысты мәселелер де қозғалған. Әлеуметтік желідегі мәнсіз мазмұнға шамадан тыс әуестену, даңғойлық пен әсіре мақтаншақтыққа бой алдыру секілді құбылыстар ізгілік пен білімге ұмтылуды дәріптейтін кейіпкерлер бейнесімен қарама-қарсы қойылған. Осы арқылы шығарма тарихи тұлғаның өмірін баяндаумен шектелмей, бүгінгі балаға ой салатын тәрбиелік мазмұн қалыптастыруға ұмтылады. Ғани Қалмаханов фильм тілінің қарапайым әрі түсінікті екенін де туындының ұтымды тұстарының бірі ретінде атады. Оның пікірінше, мультфильмнің идеялық және көркемдік мүмкіндігі оны сериал форматына дейін дамытуға негіз бола алады. Сондай-ақ сарапшы фильм атауын қайта қарастыру жөнінде ұсыныс білдіріп, «Даналық әліппесі», «Тарихи тұлғаның тағылымы» немесе «Өмір өнегесі» секілді баламаларды ұсынды. Бұл пікір туындыны одан әрі жетілдіру барысында оның мазмұнына, мақсатты аудиториясына және ұзақ мерзімді даму бағытына қатысты кәсіби талқылаудың маңызын көрсетеді.
Мультфильмнен интерактивті танымға дейін
Көрсетілімнен кейін балалармен интерактивті ойындар ұйымдастырылып, мультфильм мазмұны бойынша жалпы талқылаулар өтті. Шарадағы бұл бөлім іс-шараның тәрбиелік және танымдық бағытын толықтырды. Балалар экраннан көрген оқиғаларын талқылау арқылы кейіпкерлердің әрекеттерін саралап, еңбек, білім, мейірім мен ізгілік ұғымдарының мағынасын түсінуге мүмкіндік алды. Осындай интерактивті тәсілдер көрерменді дайын ақпаратты қабылдаушы деңгейінде қалдырмай, оны ойлануға, сұрақ қоюға және өз пікірін білдіруге ынталандырады.
Музейлік білім беруде мультфильмді талқылау, сұрақ-жауап және танымдық ойындармен ұштастырудың маңызы зор. Себебі тарихи тұлғаның өмірі туралы ақпарат баланың өз тәжірибесімен байланыстырылғанда ғана оның тәрбиелік әлеуеті арта түседі. Осы жағынан алғанда, таныстырылым тек жаңа анимациялық өнімді көрсету шарасы емес, музейдің балалар аудиториясымен жұмыс істеуінің заманауи үлгісін байқатқан танымдық кездесу болды. Сұрақ-жауап бағыты бойынша қатысқан оқушыларға кітаптар сыйға берілді.
Жасанды интеллект және музей қызметінің жаңа мүмкіндіктері
Қазіргі кезеңде музейлердің міндеті тарихи жәдігерлерді сақтау және ғылыми зерттеумен ғана шектелмейді. Мәдени мұраны қоғамға, әсіресе жас ұрпаққа түсінікті әрі қолжетімді түрде жеткізу де маңызды бағытқа айналды. Бұл міндетті жүзеге асыруда цифрлық коммуникация, мультимедиалық өнімдер мен анимациялық жобалардың мүмкіндігі кең. «Ясауи атамыздың шын қазынасы» мультфильмі осы бағыттағы тәжірибелік бастамалардың бірі ретінде бағалануы мүмкін. Жасанды интеллект технологияларын пайдалану шығармашылық жұмыстың жаңа мүмкіндіктерін ашқанымен, мұндай жобалардың негізгі өлшемі технологияның жаңалығымен ғана шектелмеуі керек. Тарихи деректердің дұрыстығы, Ясауи мұрасының мазмұнына сәйкестік, көркемдік сапа және балалардың жас ерекшелігін ескеру қатар жүруі қажет.
Туындыны одан әрі дамыту барысында оны бірнеше бөлімнен тұратын анимациялық жобаға айналдыру, хикметтердегі құндылықтарды жеке тақырыптар бойынша ашу, мектептер мен музейлерде танымдық көрсетілімдер ұйымдастыру мүмкіндіктерін қарастыруға болады. Бұл ұсыныстар мультфильмнің бір реттік таныстырылыммен шектелмей, тұрақты ағартушылық өнім ретінде қалыптасуына негіз бола алады.
Ұлттық құндылықтар – ұрпақ тәрбиесінің өзегі
«Ясауи атамыздың шын қазынасы» мультфильмінің негізгі идеясы – тарихи тұлғаның өмір жолы арқылы бала санасына адамгершілік құндылықтарды жеткізу. Еңбек пен білімге ұмтылу, мейірімді болу және ізгі іс жасау секілді қарапайым ұғымдар шығармада тәрбиелік бағдар ретінде ұсынылады.
Жобаның маңызы ұлттық мұраны тек өткеннің естелігі ретінде емес, қазіргі ұрпақтың дүниетанымына ықпал ететін тірі рухани құндылық ретінде танытуымен айқындалады. Ал жасанды интеллект пен анимация осы мазмұнды балаларға жақын тілде жеткізуге мүмкіндік береді. Таныстырылым барысында Ясауитану ғылыми орталығы «Ғылыми-жарияланымдар және медиакоммуникация» бөлімінің ғылыми қызметкері Сұлтан Байсеит мультфильмді әзірлеу барысында қолданылған әдістер мен шығармашылық тәсілдер туралы баяндады. Оның таныстырылымы анимациялық туындыны жасау үдерісінің қыр-сырын таныстырып қана қоймай, тарихи-рухани мұраны заманауи цифрлық технологиялар арқылы насихаттаудың мүмкіндіктерін де көрсетті. Жобаның ғылыми-әдістемелік бағытын айқындауға Ясауитану ғылыми орталығының басшысы Сайпулла Моллақанағатұлы кеңесшілік етті. Ал жобаны іске асыруға жетекшілік еткен «Ғылыми жарияланымдар және медиакоммуникация» бөлімінің басшысы Әлия Білдебекова мультфильмнің идеялық мазмұнын заманауи медиакоммуникация мүмкіндіктерімен ұштастыруға басымдық берді. Жоба Ясауи мұрасын зерттеу мен насихаттауды жаңа форматта дамытуға бағытталған ұжымдық ғылыми-шығармашылық жұмыстың нәтижесі болды.
Таныстырылым барысында айтылған кәсіби пікірлер мен балалардың интерактивті талқылауға қатысуы мұндай жобаларды одан әрі жетілдіру үшін мазмұндық, ғылыми және шығармашылық бағыттарды қатар қарастырудың маңызды екенін көрсетті.
Тарихи мұраның өміршеңдігі оның келесі ұрпаққа қаншалықты түсінікті әрі әсерлі жеткізілуімен өлшенеді. Осы тұрғыдан алғанда, Ясауи тағылымын анимация арқылы таныту ұлттық рухани құндылықтарды заманауи технологиялармен сабақтастыруға бағытталған маңызды қадам.
