10 тамыз – қазақтың ұлы ойшылы, ақын, ағартушы, философ Абай Құнанбайұлының туған күні. Бұл күн еліміздің рухани өміріндегі маңызды дата ретінде ерекше мәнге ие. Абайдың шығармашылық мұрасы – қазақ халқының ұлттық санасын қалыптастырып, білімге, ғылымға, еңбекке, адамгершілікке және мәдениетке үндейтін баға жетпес құндылық.
Абай Құнанбайұлы қазақтың жазба әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі ғана емес, ұлттың болашағын терең ойлаған кемеңгер тұлға болды. Ол өз шығармаларында халықтың тұрмысын, мінез-құлқын, қоғамдағы мәселелерді сынға алып, елді өркениетке, білім мен ғылымға ұмтылуға шақырды.
Ақынның шығармаларында ана тілі, сөз мәдениеті, білім және ұлттық сана мәселелеріне ерекше мән беріледі. Абай сөздің адам өміріндегі және қоғамдағы маңызын терең түсінді. Оның қара сөздері мен өлеңдерінде тілдің тәрбиелік, танымдық және қоғамдық мәні айқын көрініс табады.
Абайдың «Өнер алды – қызыл тіл» деген халық даналығына жақын ойлары сөздің қадірін арттырып, оны орынды әрі мағыналы қолдануға үндейді. Ақын үшін сөз – жай ғана қарым-қатынас құралы емес, адамның ой-санасын, мәдениетін және ішкі дүниесін танытатын үлкен күш.
Абай қазақ тілінің мүмкіндігін кеңейтіп, оның әдеби тіл ретінде қалыптасуына зор үлес қосты. Ол шығыс және орыс әдебиетінің озық үлгілерін қазақ оқырманына таныстырып, аударма арқылы қазақ тілінің көркемдік мүмкіндігін жаңа деңгейге көтерді. Пушкин, Лермонтов, Крылов шығармаларын қазақша сөйлетуі – оның өзге мәдениеттердің озық тәжірибесін ұлттық руханиятпен сабақтастыра білгенін көрсетеді.
Абайдың тіл мәселесіне қатысты көзқарастары бүгінгі күн үшін де өзекті. Мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеру, қазақ тілін құрметтеу, сауатты сөйлеу мен жазу мәдениетін қалыптастыру – қоғамның әрбір мүшесіне ортақ міндет. Бұл ретте Абайдың тілге, сөзге, білімге деген көзқарасы жас ұрпақ үшін маңызды бағдар бола алады.
Ұлы ақынның шығармаларында әділдік пен адамгершілік мәселесі де ерекше орын алады. Абай «толық адам» идеясын қалыптастыра отырып, адам бойындағы ақыл, қайрат, жүрек қасиеттерінің үйлесімін жоғары бағалады. Оның ойынша, адам өзін жетілдіру арқылы қоғамның да дамуына үлес қосады.
Бұл идея қазіргі құқықтық мемлекет қағидаттарымен де үндеседі. Қоғамдағы заңның үстемдігі, әділдік, жауапкершілік, адалдық және азаматтық мәдениет сияқты құндылықтар әр адамның санасынан бастау алады. Абайдың «Адам бол!» деген идеясының өзегінде де адамды ар-ұятқа, әділдікке және жауапкершілікке тәрбиелеу жатыр.
Абай қара сөздерінде ел басқару, билік, әділет, мінез-құлық, білім мен тәрбие мәселелерін қозғап, қоғамдағы келеңсіз құбылыстардың себептерін ашуға тырысты. Оның ой-тұжырымдары сол заманның ғана емес, бүгінгі қоғамның да мәселелерімен сабақтасып жатыр.
Ұлы ойшылдың мұрасы – өткеннің ескерткіші емес, бүгінгі күннің де рухани бағдаршысы. Әсіресе мемлекеттік қызметшілер, құқық қорғау және сот жүйесі қызметкерлері үшін Абайдың әділдік, адалдық, жауапкершілік туралы ойларының тәрбиелік маңызы зор.
Абайдың:
«Пайда ойлама, ар ойла,
Талап қыл артық білуге» деген сөзі әрбір азаматты адал еңбекке, білімге және ар-ожданды биік қоюға шақырады.
Қазіргі таңда елімізде мемлекеттік тілдің қолданылу аясын кеңейту, қазақ тілін дамыту және тіл мәдениетін арттыру бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Бұл жолда Абай мұрасын насихаттау – ұлттық құндылықтарды дәріптеудің маңызды бөлігі.
Абайдың шығармаларын оқу – қазақ тілінің байлығын тану ғана емес, ұлттың ойлау мәдениетін түсіну. Оның әрбір өлеңі мен қара сөзі адамды өзін-өзі тануға, білім іздеуге, еңбек етуге, әділдікке ұмтылуға және қоғам алдындағы жауапкершілігін сезінуге үндейді.
Абай күні – ұлы ақынды еске алатын ғана емес, оның аманатын қайта ой елегінен өткізетін күн. Ақынның тіл, білім, еңбек, ғылым, әділдік пен адамгершілік туралы тағылымы уақыт өткен сайын өз маңызын жоғалтпайды.
Абай мұрасын дәріптеу – ұлттық руханиятымызды нығайту. Ал оның ана тіліне, сөз өнеріне, білім мен ғылымға деген құрметін кейінгі ұрпаққа жеткізу – баршамыздың ортақ парызымыз.
Абайдың сөзімен айтқанда:
«Сен де бір кірпіш дүниеге,
Кетігін тап та, бар қалан!»
Бұл – әр адамды өз орнын тауып, ел игілігіне қызмет етуге шақыратын мәңгілік өсиет.
Ақтөбе қаласының әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының сот әкімшісінің басшы А.Каримолдаева
