Қазіргі жаһандану дәуірінде адамдардың шетелде оқу, жұмыс істеу, некеге тұру немесе бизнес жүргізу мақсатында құжаттарын басқа мемлекеттерде пайдалану қажеттілігі жиі туындайды. Осындай жағдайларда құжаттардың заңды күшін растау үшін арнайы рәсім – апостиль қою талап етіледі.
Апостиль – бұл құжаттың түпнұсқалығын, оған қойылған қолдың және мөрдің шынайылығын растайтын арнайы белгі. Ол 1961 жылғы Гаага конвенциясына қатысушы мемлекеттер арасында құжаттарды заңдастыруды жеңілдету мақсатында енгізілген. Яғни, апостиль қойылған құжат басқа қатысушы елдерде қосымша консулдық заңдастырусыз-ақ жарамды болып саналады.
Апостиль тек ресми құжаттарға қойылады. Олардың қатарына туу туралы куәлік, неке туралы куәлік, дипломдар, сот шешімдері, нотариалдық куәландырылған құжаттар және басқа да мемлекеттік органдар берген құжаттар жатады. Бұл рәсім құжаттарды халықаралық айналымда қолдануды жеңілдетеді.
Қазақстан Республикасында апостиль қою уәкілетті мемлекеттік органдар арқылы жүзеге асырылады. Мысалы, білім туралы құжаттарға – Білім және ғылым саласындағы уәкілетті орган, ал сот құжаттарына – сот органдары апостиль қояды. Бұл жүйе құжаттардың заңдылығын тексеруді және олардың халықаралық деңгейде танылуын қамтамасыз етеді.
Апостильдің басты артықшылығы – оның рәсімдеу процесінің қарапайымдылығы мен жылдамдығы. Бұрын құжаттарды бірнеше кезең арқылы консулдық заңдастыру қажет болса, апостиль енгізілгеннен кейін бұл процесс айтарлықтай жеңілдеді. Нәтижесінде азаматтардың уақыты мен қаржысы үнемделеді.
Сонымен қатар, апостиль халықаралық құқықтық қатынастарды дамытуға да ықпал етеді. Ол мемлекеттер арасындағы сенімді арттырып, құжат айналымын жеңілдетеді. Бұл әсіресе білім, еңбек және көші-қон салаларында маңызды рөл атқарады.
Алайда, апостиль тек Гаага конвенциясына қатысушы елдер арасында ғана жарамды екенін ескеру қажет. Егер құжат пайдаланылатын мемлекет аталған конвенцияға кірмесе, онда консулдық заңдастыру рәсімі қолданылады.
Қорытындылай келе, апостиль – құжаттарды халықаралық деңгейде танудың тиімді әрі заманауи тетігі. Ол азаматтардың құқықтарын жүзеге асыруға, шетелде түрлі мүмкіндіктерді пайдалануға жол ашады және халықаралық құқықтық байланыстарды нығайтуға қызмет етеді.
Қызылорда қаласының №2 сотының бас маман-сот отырысының хатшысы М.Жакупова
