Мемлекеттік тіл – ел тәуелсіздігінің, ұлттық бірегейліктің және құқықтық жүйенің маңызды негіздерінің бірі. Қазақстан Республикасында қазақ тілі мемлекеттік тіл мәртебесіне ие болғандықтан, барлық мемлекеттік органдардың қызметінде оның қолданылу аясын кеңейту маңызды міндет болып табылады. Осы тұрғыдан алғанда, сот актілерін мемлекеттік тілде сапалы әзірлеу мәселесі ерекше маңызға ие. Сот құжаттарының сауатты, түсінікті және заң талаптарына сай жазылуы азаматтардың құқықтарын қорғауға және сот жүйесіне деген сенімді арттыруға ықпал етеді.
Сот актілерінің маңызы. Сот актілері – сот төрелігін жүзеге асыру барысында қабылданатын ресми құқықтық құжаттар. Оларға үкімдер, шешімдер, қаулылар және ұйғарымдар жатады. Бұл құжаттар заңдық күшке ие болғандықтан, олардың мазмұны нақты, түсінікті әрі құқықтық талаптарға сәйкес болуы қажет.
Мемлекеттік тілде әзірленген сот актілері азаматтардың сот процесін толық түсінуіне мүмкіндік береді. Сонымен қатар, қазақ тілінің құқықтық саладағы қолданылу аясын кеңейтіп, құқықтық терминологияның дамуына әсер етеді.
Мемлекеттік тілде сот актілерін әзірлеудегі мәселелер. Қазіргі таңда мемлекеттік тілде сот актілерін әзірлеу барысында бірқатар қиындықтар кездеседі. Олардың қатарына мыналарды жатқызуға болады:
құқықтық терминдердің бірізді қолданылмауы;
аударма сапасының төмендігі;
ресми стильдің күрделілігі;
кейбір судьялар мен мамандардың мемлекеттік тілді жеткілікті деңгейде меңгермеуі.
Кей жағдайларда сот актілері орыс тілінен тікелей аударылып, сөйлем құрылымы қазақ тілінің нормаларына сәйкес келмей жатады. Бұл құжат мазмұнын түсінуді қиындатады әрі мемлекеттік тілдің беделіне кері әсер етеді.
Сапаны арттыру жолдары. Сот актілерінің сапасын арттыру үшін бірнеше маңызды шараларды жүзеге асыру қажет:
- Құқықтық терминологияны жетілдіру
Заң терминдері нақты әрі бірізді қолданылуы тиіс. Ол үшін бірыңғай құқықтық сөздіктер мен әдістемелік нұсқаулықтарды кеңінен пайдалану маңызды. - Мамандардың тілдік біліктілігін арттыру
Судьялар мен сот қызметкерлерінің мемлекеттік тілді кәсіби деңгейде меңгеруі қажет. Осы мақсатта арнайы оқыту курстары мен тілдік семинарлар ұйымдастырылуы тиімді. - Құжаттардың стилін жеңілдету
Сот актілері қарапайым азаматтарға түсінікті тілде жазылуы керек. Қысқа әрі нақты сөйлемдер құжат сапасын арттырады. - Цифрлық технологияларды пайдалану
Қазіргі ақпараттық технологиялар құқықтық құжаттарды әзірлеу сапасын жақсартуға мүмкіндік береді. Арнайы бағдарламалар орфографиялық және стилистикалық қателерді азайтуға көмектеседі.
Қорытындылайтын болсақ, мемлекеттік тілде сот актілерін сапалы әзірлеу – құқықтық жүйені дамытудың маңызды бағыттарының бірі. Сауатты әрі түсінікті жазылған сот құжаттары азаматтардың құқықтық мәдениетін арттырып, сот билігіне деген сенімді күшейтеді. Сондықтан мемлекеттік тілдің сот саласындағы қолданысын жетілдіру және сот актілерінің сапасын көтеру – бүгінгі күннің өзекті міндеттерінің бірі.
Қайрат Дунбаев,
Тараз қаласы N2 сотының судьясы
