Қазіргі таңда қоғамның барлық саласы цифрландыру мен жаңғыру үдерісін бастан өткеруде. Бұл өзгерістер сот жүйесін де айналып өткен жоқ. Әділдік пен заң үстемдігін қамтамасыз ететін сот органдары уақыт талабына бейімделіп, халыққа қолжетімді, ашық әрі тиімді қызмет көрсетуге бағытталған жаңа модельге көшіп келеді. Бүгінде Қазақстанның сот жүйесі заманауи технологияларды енгізу арқылы азаматтардың құқықтарын қорғаудың жаңа деңгейіне көтерілуде.
Соңғы жылдары сот саласында жүзеге асырылған реформалардың басты мақсаты – сот төрелігінің сапасын арттыру және халық сенімін нығайту. Осы бағытта электронды сот жүйесі кеңінен енгізіліп, құжат айналымы цифрлық форматқа көшірілді. Азаматтар талап-арыздарды үйден шықпай-ақ онлайн жолдап, сот процестеріне қашықтан қатысу мүмкіндігіне ие болды. Бұл әсіресе шалғай аймақтардағы тұрғындар үшін үлкен қолайлылық туғызды.
Бүгінде сот отырыстарының басым бөлігі аудио-бейнежазба жүйесі арқылы тіркеледі. Бұл өз кезегінде процестің ашықтығын қамтамасыз етіп, даулы мәселелердің алдын алуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, судьялардың жұмысын автоматтандыру адам факторын азайтып, істерді әділ әрі ашық қарауға ықпал етуде.
Сот жүйесіндегі тағы бір маңызды жаңашылдық – жасанды интеллект элементтерін пайдалану. Құқықтық құжаттарды саралау, сот тәжірибесін жүйелеу және процестік мерзімдерді бақылау бағытында цифрлық шешімдер енгізіліп жатыр. Бұл уақыт үнемдеуге әрі сот қызметінің тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Заманауи талаптарға сай өзгерістер кадрлық саясаттан да көрініс табуда. Судьялардың кәсіби біліктілігін арттыруға ерекше көңіл бөлініп, халықаралық тәжірибелер негізінде оқыту бағдарламалары ұйымдастырылуда. Заңның үстемдігін қамтамасыз ететін мамандардың білімді, бейтарап әрі кәсіби болуы – қоғам сенімінің басты кепілі.
Сонымен қатар, медиация институтының дамуы да сот жүктемесін азайтып, дауларды бейбіт жолмен шешуге жол ашуда. Тараптардың өзара келісімге келуі қоғамдағы құқықтық мәдениеттің қалыптасуына оң әсер етеді.
Жалпы алғанда, сот жүйесінің заманға сай бейімделуі – әділетті мемлекет қалыптастырудағы маңызды қадамдардың бірі. Ашықтық, цифрландыру, қолжетімділік және кәсібилік қағидаттарына негізделген жаңа сот жүйесі халық мүддесіне қызмет етуге бағытталған. Заң үстемдігі орныққан қоғамда ғана тұрақтылық пен даму болатыны анық. Сондықтан сот саласындағы реформалар – ел болашағына жасалған инвестиция.
С.Б. Аршабекова, Алматы қаласы №2 Әуезов аудандық сотының судьясы
