Құқықтық мемлекеттің тұрақтылығы мен тиімділігі сот билігінің тек шешім қабылдауымен ғана емес, сол шешімдердің нақты орындалу деңгейімен де тікелей байланысты. Сот актілерін іске асыру құқықтық реттеудің аяқтаушы кезеңі ретінде қоғамдық қатынастарды нақты тәртіпке келтіреді. Осы тұрғыдан алғанда, атқарушылық іс жүргізу тек техникалық рәсім емес, құқықтық сананы қалыптастыратын маңызды әлеуметтік институт болып табылады.
Қолданыстағы ұлттық заңнамаға сәйкес, сот орындаушысының заңды талаптары барлық құқық субъектілері үшін міндетті сипатқа ие. Бұл талаптардың орындалуы құқық нормаларының абстрактілі сипатын нақты қоғамдық қатынастарда жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Сот актілерін мәжбүрлеп орындату тетіктері борышкердің құқықтық жауапкершілігін күшейтіп, құқық бұзушылықтың салдарын нақты сезінуге жағдай жасайды. Нәтижесінде құқықтың үстемдігі қағидаты декларативті емес, іс жүзінде қамтамасыз етіледі.
Атқарушылық өндірісте әлеуметтік маңызы жоғары істер ерекше орын алады. Атап айтқанда, алименттік міндеттемелерді орындау, еңбек қатынастарына байланысты берешектерді өндіру, сондай-ақ зиянды өтеу мәселелері қоғамдағы әлеуметтік теңгерімді сақтауға ықпал етеді. Мұндай істер бойынша қабылданған шаралар азаматтардың өз міндеттеріне жауапкершілікпен қарауын қалыптастырып, құқықтық тәртіптің әлеуметтік негізін нығайтады. Сонымен қатар, заңнамамен қорғалатын төлемдердің өндіріп алуға жатпайтындығы әлеуметтік мемлекеттің қағидаттарын айқындайды.
Сот актілерін орындаудан жалтару заңда белгіленген жауапкершілік шараларын туындатады. Әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілікке тарту, мүліктік шектеулер енгізу, елден шығу құқығын уақытша шектеу сияқты шаралар құқық бұзушылықтың алдын алуға бағытталған. Бұл ретте санкциялық тетіктердің болуы құқық субъектілерін өз міндеттемелерін ерікті түрде орындауға ынталандырып, құқықтық тәртіптің алдын алу механизмін қалыптастырады.
Қазіргі кезеңде атқарушылық іс жүргізу саласында цифрлық технологияларды енгізу ерекше маңызға ие. Бірыңғай ақпараттық жүйелер мен дерекқорлардың жұмыс істеуі азаматтарға өз міндеттемелері туралы мәліметтерді жедел алуға мүмкіндік береді. Бұл, өз кезегінде, мемлекеттік органдар қызметінің ашықтығын арттырып, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетеді. Ақпараттың қолжетімділігі азаматтардың құқықтық белсенділігін арттыруға және өз әрекеттерінің құқықтық салдарын алдын ала бағалауға жағдай жасайды.
Атқарушылық іс жүргізуді жүзеге асыратын тұлғалар тек мәжбүрлеу функциясын ғана емес, сонымен қатар құқықтық түсіндіру қызметін де атқарады. Олар тараптарға құқықтары мен міндеттерін жеткізу арқылы құқықтық сауаттылық деңгейінің артуына ықпал етеді. Сот орындаушысының кәсіби және бейтарап қызметі құқыққа деген сенімді нығайтып, құқықтық мәдениеттің қалыптасуына оң әсер етеді.
Сот актілерін іске асыру құқықтық мемлекеттің тиімді қызмет етуінің ажырамас бөлігі болып табылады. Бұл институт құқық нормаларының нақты орындалуын қамтамасыз ете отырып, қоғамдағы тәртіп пен әділеттілікті нығайтады. Сонымен қатар, атқарушылық іс жүргізу азаматтардың құқықтық санасын қалыптастыруда маңызды тәрбиелік рөл атқарады. Осыған байланысты аталған институтты жетілдіру құқықтық саясаттың басым бағыттарының бірі ретінде қарастырылуы тиіс.
Нұрланова Айдана Нұранқызы, Алматы гарнизонының Әскери сот әкімшісінің бас маманы- сот отырысының хатшысы
