Қоғамдағы құқықтық тәртіпті сақтау – мемлекеттің негізгі міндеттерінің бірі. Осы бағытта қолданылатын құралдардың бірі – әкімшілік жаза. Көпшілік жағдайда жаза деген ұғым тек қана жазалау, қорқыту ретінде қабылданады. Алайда әкімшілік жазаның шынайы мақсаты бұдан әлдеқайда терең – ол ең алдымен тәрбиелеу, құқық бұзушылықтың алдын алу және азаматтардың құқықтық санасын қалыптастыру.
Әкімшілік жаза – құқық бұзушылық жасаған тұлғаға мемлекет тарапынан қолданылатын ықпал ету шарасы. Оның негізгі мақсаты – құқық бұзған адамды жазалау арқылы емес, оған дұрыс бағыт көрсету арқылы қоғамға қайта бейімдеу. Яғни, жаза адамды қорқытып қою үшін емес, оның қателігін түсіндіріп, болашақта қайталамауына ықпал ету үшін беріледі.
Тәрбиелік мән – әкімшілік жазаның ең маңызды қыры. Жаза қолданылған кезде тұлға өз әрекетінің заңға қайшы екенін түсінеді, оның салдарын сезінеді. Бұл өз кезегінде оның құқықтық мәдениетін арттырады. Сонымен қатар, мұндай шаралар басқа азаматтарға да үлгі болады, яғни жалпы қоғамда құқық бұзушылықтың алдын алуға ықпал етеді.
Әкімшілік жазаның тағы бір ерекшелігі – оның гуманистік сипаты. Көп жағдайда бұл жаза түрлері (ескерту, айыппұл, әкімшілік қамау және т.б.) адамға ауыр зардап келтірмей, тек тәртіпке шақыру мақсатында қолданылады. Сондықтан әкімшілік жаза қылмыстық жазамен салыстырғанда жеңіл әрі тәрбиелік бағытқа көбірек негізделген.
Сонымен қатар, әкімшілік жаза әділдік қағидатына негізделуі тиіс. Егер жаза әділетсіз немесе шамадан тыс қатаң болса, ол керісінше теріс әсер беруі мүмкін. Сондықтан әрбір іс жеке қаралып, құқық бұзушылықтың сипаты мен тұлғаның жағдайы ескерілуі қажет.
Әкімшілік жазаның басты мақсаты – жазалау емес, тәрбиелеу. Ол азаматтарды заңды құрметтеуге, құқықтық нормаларды сақтауға және қоғамда жауапкершілікпен өмір сүруге үйретеді. Тек осындай көзқарас арқылы ғана біз құқықтық мәдениеті жоғары, тәртіпті қоғам қалыптастыра аламыз.
Асель Тажиева,
Тараз қаласының әкімшілік құқық бұзушылықтар жөніңдегі маманданлырылған сотының бас маманы — сот отырысының хатшысы
